08:32 | 18/08/2013

Ưu tiên bảo tồn phát huy giá trị văn hóa người Raglai

(LV) - Người Raglai lưu giữ trong kho tàng văn hóa phi vật thể của dân tộc mình phong phú các loại hình. Tất cả đáng được trân trọng, giữ gìn và Ngày hội Văn hóa dân tộc Raglai trở thành điểm nhấn trong các hoạt động văn hóa của tỉnh Ninh Thuận.

>>> Cuộc sống mới của tộc người ở Phước Hà 

>>> Rộn ràng lễ hội ăn đầu lúa mới của dân tộc Raglai 

>>> Ngày hội văn hoá dân tộc Raglai sẽ diễn ra vào tháng 8/2013 tại Ninh Thuận 

Từ kết quả sưu tầm, nghiên cứu nhiều năm, có hai đối tượng vừa là tài sản, vừa là văn hóa phi vật thể của người Raglai cần được ưu tiên quan tâm bảo tồn trước tiên là âm nhạc mã la và hai lễ hội dân gian truyền thống là bỏ mả (Budhi atau) và ăn lúa (Mbâk padai birau) hoặc ăn đầu mới (Mbâk akoq padai).

Đội Mã la thiếu nữ Raglai. Ảnh: Hoàng Lê
Đội Mã la thiếu nữ Raglai. Ảnh: Hoàng Lê.

Sức hút của nhạc cụ và âm nhạc mã la.

Nhạc cụ dân gian của người Raglai nhìn qua thực tế có đến 20 tên gọi: chhar, sarakel, kupoat, awat, radik, gadet… nhưng nhạc cụ mã la là đối tượng vừa tiêu biểu vừa phổ biến nhất của người Raglai.

Trong các gia tộc, các tộc họ Raglai không đâu không có ít nhất một bộ mã la để đón “mã”, mời “mã”, mời tổ tiên, ông bà theo lễ nhạc mã la mà về với cháu con trong lễ bỏ mả, ăn đầu lúa… Không có mã la thì người Raglai hầu như mất đi phần hồn vì ngoài lễ nhạc ra, mã la còn là phương tiện giao lưu, giải trí hàng đêm, hằng ngày trong mọi sinh hoạt cộng đồng. Hễ có rượu cần là có âm nhạc mã la.

Âm nhạc mã la của người Raglai tuy chưa sưu tầm đầy đủ đã có đến trên 150 bài (do nhạc sĩ Hoài Sơn và Amư Nhân có mặt trong vài buổi sưu tầm điền dã và giúp đỡ ký âm). Trong hai lễ hội truyền thống là lễ bỏ mả và ăn đầu lúa chỉ chiếm có 5 bài lễ nhạc: Croh atau (đón mời mả, trong lễ bỏ mả), Da-a Po Yang trot mai (thỉnh mời thần thánh, tổ tiên về), Da-a Po (mời khách của ông bà), Tamaya dam dara (trai gái múa mừng đón ông bà về). Số bài bản mả la trên trăm bài, còn lại đều là nhạc hội, nhạc phản ánh mọi mặt đời sống của cộng đồng.

Trong lễ hội bỏ mả hết sức hệ trọng của người Raglai chỉ dùng có một bài mã la duy nhất là bài Croh atau (ở Phước Chiến gọi là Atoq Ya, ở Khánh Sơn có nơi gọi là Atau croh). Nhưng không có tiếng mã la dìu dặt, mở đường thì “mã” và ông bà cũng không thể nào về được với người thân và xóm làng thân yêu. Đối với lễ ăn đầu lúa cũng vậy.

Với số lượng tiếp cận chưa đầy đủ, chỉ với trên một 150 bài nhạc mã la đã ghi chép, nếu bà con diễn tấu nối nhau liên tục chắc phải kéo dài thời gian đến suốt cả ngày lẫn đêm. Có thể nói rằng, mã la của người Raglai là một kho tàng không nhỏ. Nó chính là một bộ lịch nương rẫy bằng đồng, phản ánh mùa vụ, nắng mưa, gieo trồng trên đất núi. Nó là những điển tích chuyện cổ dân gian Raglai. Nó là những bài học giáo dục cộng đồng về những hình tượng anh hùng xuất chúng của dân tộc. Nó là những lời lẽ nóng bức tranh cả, những tiếng nói ngọt ngào đối đáp trong ứng xử cộng đồng. Nó là chất keo gắn kết cộng đồng không cần ai mời gọi. Hễ có tiếng mã la là tự nó có sức hút người thân, bạn bè, xóm giềng kéo đến chung vui quanh ché rượu cần…

Đó là nói chuyện hôm nay, còn xa xưa thì mã la vốn có xác, có hồn của một vị thần tiên tri, luôn báo cho gia chủ biết điều dữ, tin lành sắp xảy đến. Mã la là một biểu tượng lương thiện, luôn luôn đứng về cái thiện và luôn giúp đỡ con người trong lúc khó khăn.

Có thể nói, nhạc cụ và âm nhạc mã la của người Raglai là của quý, là vật thiêng, là người bạn tâm giao thân tín của bà con Raglai không thể nào thiếu vắng trong đời sống tinh thần và vật chất của tộc người. Bảo tồn và phát huy được âm nhạc Raglai là giữ chắc được phần hồn của văn hóa sản xuất, văn hóa sinh hoạt, văn hóa xã hội, văn hóa tâm linh và đặc biệt là văn hóa nghệ thuật Raglai. Đây chính là một tài sản văn hóa phi vật thể quý giá nằm trong vật thể mã la của người Raglai cần được trân trọng giữ gìn và phát huy bằng con đường tổ chức truyền dạy phù hợp ngay tại các cộng đồng gia tộc ở các làng.

Hai lễ hội dân gian tiêu biểu

Đối với người Raglai, lễ hội bỏ mả và ăn đầu lúa chính là nơi phát tiến tinh hoa của văn hóa Raglai. Lễ hội truyền thống chính là nơi hội tụ, cố kết cộng đồng Raglai luôn bền chặt. Lễ hội cũng là nơi đào tạo lớp nghệ nhân mới, quan trọng hơn nữa nó là cái nôi hàm chứa, bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật dân gian. Lễ xong là đến phần hội, bao giờ cũng vậy. Men rượu cần đã bén là “bùng phát” tất cả các loại hình văn nghệ dân gian của các thành viên trong gia tộc, dòng họ: diễn tấu thi tài đánh mã la với những bài hay nhất, khó nhất: Ruwe. Poriyu Crao, Atoq pakrup; Dong Tiwan, Dong Sia Sia… Điệu hát không bao giờ được thiếu sau lễ bỏ mả chính là Suri Budhi atau (hát trao gởi tâm tình giữa đàng gái và đàng trai chấm dứt quan hệ với người đã khuất); hát pato khuyên dạy cháu con, hát manhi lakay – kumay (đối đáp trai gái). Hát Alew, Katheng (tâm tình); thổi kèn bầu Kupoat đệm cho hát, thổi kèn bầu Sarakel đệm cho múa, búng đàn môi Awat, Radik… Lúc này thì chẳng cần ai giới thiệu, chẳng cần có người nghe, người xem; mình hát, mình múa chính là múa - hát cho mình. Cuộc vui kéo dài cho đến khi nào rượu cần đã nhạt và mặt trời đã lên cao mới kết thúc.

Nhờ có lễ hội như thế nên nhạc cụ mã la cũng không ngớt lời giao hữu và còn lễ hội thì các bè bạn thân tình của mã la cũng được “thơm lây”, lên tiếng, mở lời. Hát, múa, nhạc dân gian đều tự nguyện trỗi dậy thực sự trong lễ hội, tức là cơ bản còn lưu giữ được những giá trị tinh hoa của văn hóa nghệ thuật Raglai, trong đó có nhạc cụ và âm nhạc mã la – một mảnh hồn lung linh, huyền ảo trong đời sống của một tộc người trung dũng, anh hùng, tuy chiếc gùi vẫn còn chưa bớt trĩu nặng trên vai người Raglai.

Hải Liên
Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site