06:58 | 27/03/2015

Độc đáo trang phục M’nông

(LV) - Nét độc đáo nhất của trang phục, trang sức M’nông là còn bảo lưu được dấu ấn văn hóa Đông Sơn. Nếu trang phục của họ chủ yếu là loại hình choàng quấn như khố, áo, váy, khăn... thì trang sức của họ khá phong phú về kiểu loại và chất liệu.

Trang phục đàn ông

Nói đến trang phục M’nông đầu tiên phải kể đến chiếc khố và tấm áo choàng quấn đặc trưng. Khố có ba loại: Khố trắng, khố đen, khố hoa. Riêng khố trắng có 2 loại là khố dệt bằng sợi vỏ cây (troi djăr) và khố dệt bằng chỉ trắng (troi bok), chiếc khố này dài từ một đến hai vòng lưng, người nghèo chỉ mặc khố này. Khố đen dệt bằng chỉ màu đen, có dệt hoa văn ở hai đầu khố, cuối đầu khố se thành chùm sợi, chiếc khố này dài từ 3 đến 5 vòng lưng, người bình thường chỉ quấn loại khố này.

Khố hoa dệt bằng chỉ đen (troi nhong), hai đầu có dệt hoa văn, phía cuối hai đầu khố có kết hoa bạc hoặc đồng, hay hạt cườm màu ngũ sắc, dài từ 5 đến 7 vòng lưng. Người giàu sang mới quấn loại khố này. Ở các đuôi khố còn treo nhiều chiếc lục lạc nhỏ (rlêm) và vài chiếc lục lạc to (ryu). Khi đi đường hai đuôi khố đưa qua đưa lại, những chiếc lục lạc to nhỏ chạm vào nhau hòa nhạc vang lên, chim chóc và thú rừng nghe tiếng nhạc lục lạc hoảng sợ bỏ chạy. Do đó, khi đi đường một mình mà quấn chiếc khố này không sợ cọp beo và thú dữ chặn đường. Quấn chiếc khố này khi đi dự lễ hội được mọi người kính trọng và mến phục, làm rạng rỡ, nở mặt nở mày cho vợ con. Người đàn ông nào mà quấn khố hoa, thiên hạ ai ai cũng khen vợ nhà biết dệt biết thêu, khéo tay kết những hạt cườm thành hoa. Người M’nông Gar có loại khố nghi lễ quý hiếm, được trang trí bằng hạt ý dĩ, thường mặc trong những nghi lễ quan trọng và loại khố ngắn, có chiều ngang rất hẹp gọi là suu ntêeng, được treo trên cột lễ hiến sinh, dệt bằng sợi bông, hoa văn dệt bằng các sợi bổ sung, sợi ngang se săn và chạy suốt chiều rộng của khổ vải.

Chiếc áo choàng quấn hình chữ X (r’hăp) của đồng bào được làm bằng vải hoặc bằng chăn, vải xếp thành vài ba lớp theo chiều dài, sau đó choàng từ sau lưng qua lồng ngực, đưa lên hai vai hai mối chăn, vải rồi nhét sau lưng. Người ta choàng tấm áo này khi đi dự lễ hội hoặc lúc đi họp để bàn bạc hoặc đấu tranh vụ việc gì. Khi đi tranh đấu cũng cần mặc r’hăp, để phòng tránh địch thủ bắn ná hoặc phóng lao, nếu mũi tên và lưỡi lao có trúng lồng ngực cũng không vào đến quả tim vì đã có nhiều lớp vải, chăn che chắn.

Trang phục phụ nữ

Ngày xưa, phụ nữ M’nông để ngực trần, nửa phần dưới mặc váy. Có hai loại váy: Váy dệt bằng sợi vỏ cây (nah djăr) và váy dệt bằng chỉ bông vải (nah rnỗ). Tấm váy dệt có thêu hoa văn gọi là nah nrang. Phụ nữ mặc váy từ rốn xuống đến phía dưới đầu gối vừa giáp vòng chân. Người nào không đeo vòng chân thì mặc váy xuống đến đến gót chân. Để giữ váy cho chặt, nơi lưng váy có thắt dây lưng bằng dây lạc hoặc dây đồng, có treo những lục lạc nhỏ quanh háng xen kẽ với những bông hoa bằng bạc.

Trang sức làm đẹp của trai gái M’nông

Món trang sức không thể thiếu của đàn ông được làm bằng chỉ để buộc trên núm tóc. Người ta dùng chỉ len đỏ dài độ một gang tay xếp làm đôi, kết nhiều núm chỉ đỏ, chỉ trắng thành một xâu (nka sut). Trên đầu quấn tấm vải đen (rbay). Gia đình nào có con trai cũng phải mua sắm cho chồng và con trai mình một chiếc rbay để quấn đầu cho nở mặt nở mày với bon làng, nhất là trong những ngày lễ hội. Phía dưới rbay còn cài thêm hạt cườm màu kết trên miếng vải dệt hoa. Người ta bới tóc cài hoa khi nào có lễ hội hoặc khi dự họp bàn. Những ngày bình thường và lúc đi lao động người ta chỉ quấn tóc bằng cái lược sừng trâu có mạ chỉ hoặc mạ bạc.

Nữ trang đeo tai của phụ nữ gồm có: Bông đeo tai bằng gỗ (mlo tôr si), bông đeo tai bằng ống tre nứa cắt ngắn (mlo tôr nkar), bông đeo tai bằng ngà voi (mlo tôr la), bông đeo tai làm bằng bạc hoặc bằng chì (nrăk păch pêl), hoa tai thắt bằng đồng hoặc vàng (păch pêl). Vòng đeo tai khá rộng, phía dưới treo một đôi hoa bằng đồng hoặc bằng vàng bạc và dưới cùng treo vài chiếc lục lạc nhỏ. Khi đầu cử động, nhạc lục lạc vang theo. Khi ngẩng đầu lên những xâu lục lạc sà xuống chạm hai bên vú. Lối phục sức này thường gọi là tục “căng tai”. Do đó mà người Ê Đê láng giềng gọi họ là “Người M’nông tài sề”.

Đặc biệt nhất là hai ống chân của phụ nữ đeo hai chiếc vòng xoắn quấn bằng dây đồng từ mắc cá lên đến đầu gối, phía trên có đeo thêm mỗi bên một chiếc vòng. Khi đi chiếc vòng chạm vào nhau kêu thành tiếng nhạc leng keng. Tay phụ nữ không đeo vòng dài, chỉ đeo những vòng chiếc từ một cái cho đến nhiều chiếc tuỳ ý thích của từng người. Chiếc vòng tay của phụ nữ lấy ra dễ dàng, muốn đeo hoặc tháo lúc nào cũng được. Ngón tay của phụ nữ chỉ đeo đôi ba chiếc nhẫn bằng bạc, bằng đồng hoặc bằng sừng trâu, ngà voi.

Trang phục lễ hội của người Mnông
Trang phục lễ hội của người Mnông.

Trang phục M’nông là nét độc đáo thể hiện bản sắc tộc người. Trong kho tàng “lời nói vần”, đồng bào có nhiều câu ca, tục ngữ nói về cách ăn mặc, phục sức của mình. Ngày nay, nghề dệt bị thất truyền, trang phục truyền thống của người M’nông bị mai một nhiều. Một số vùng, đồng bào ăn mặc giống người Mạ, người Ê Đê. Lối phục sức cổ xưa như “căng tai”, vòng ống chân, vòng ống tay... không còn xuất hiện nữa, thay vào đó là các loại hình trang sức như hạt cườm, vòng bạc, vòng tay, trâm, khuyên tai nhỏ, trang sức trên tóc, trên cổ bằng các loại chỉ màu (brai)... để trai gái M’nông làm đẹp trong ngày hội bon làng.

Tấn Vịnh
Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site