15:43 | 27/05/2016

Nhà dài của người Cơ Tu

(LV) - Tại ba huyện Đông Giang, Tây Giang và Nam Giang (Quảng Nam), những ngôi nhà dài của đồng bào Cơ Tu đang dần được phục hồi, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của người dân, làm sống dậy nét văn hóa đặc sắc và là biểu tượng tính cộng đồng của dân tộc Cơ Tu trên núi rừng Trường Sơn bao la hùng vĩ.

>>> Quảng Nam: Công bố rừng Cây Di sản và một số Di sản phi vật thể đối với làng truyền thống Cơ Tu 

>>> Trâu - Linh vật trong tâm thức của đồng bào Sán Chay 

Ngôi nhà dài truyền thống

Đồng bào Cơ Tu miền núi Quảng Nam sinh sống trong 197 buôn, làng thuộc 3 huyện: Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang và phân bố thành ba vùng: người Cơ Tu vùng cao, vùng trung và vùng thấp. Khi lập làng, dựng nhà thì người Cơ Tu đều chọn đất, chọn rừng nơi núi cao, nơi đầu con suối, con sông. Khi đến các (Vêêl, Kar non, Bươl) của đồng bào Cơ Tu, chúng ta thấy có hai loại nhà, một loại nhà của từng hộ riêng lẻ, một loại của cả một gia tộc và do vậy mà cấu trúc của hai loại nhà này cũng có những nét khác nhau. Nhưng bao giờ cũng có một cây cột cái ở chính giữa để đỡ cây đòn nóc, xung quanh có nhiều cột khác nối với cây đòn nóc bằng các kèo gỗ, được che kín bằng các liếp tre hoặc nứa cao từ sàn đến mái, hướng các cây đòn nóc của những nhà kề cận không được đâm vào nhau.

Toàn cảnh nhà dài của ngưới Cơ Tu
Toàn cảnh nhà dài của người Cơ Tu.

Theo phong tục - tập quán cổ truyền của người Cơ Tu, những người có quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống trong một dòng họ lớn, nếu sống với nhau trong một ngôi nhà - thì ngôi nhà ấy là ngôi nhà dài, một kiểu nhà đặc biệt chỉ có ở miền núi Trường Sơn - Tây Nguyên. Nhà dài truyền thống của người Cơ Tu gồm nhiều gian nối với nhau và kéo dài tới chục mét; đặc biệt có nhà dài trên dưới một trăm mét. Độ dài của nhà tuỳ thuộc vào quy mô và số bếp, số người trong gia tộc. Sàn, cột, xà nhà làm bằng các loại gỗ quý như gõ, sến, dổi... Chúng được đẽo đục công phu và liên kết với nhau theo kỹ thuật riêng của nghệ nhân người Cơ Tu. Để chống ẩm, chống mối mọt, người Cơ Tu kê cột lên các tảng đá dày to và vuông vức. Ngôi nhà cũng nhờ vậy mà thêm vững chãi, chắc chắn, bề thế.

Vật liệu làm nhà

Vách nhà được làm bằng tấm phên tre hoặc lồ ô, những tấm gỗ mỏng. Trên vách, thường được chạm khắc nhiều hình thù như hoa lá, chim muông... để làm vật trang trí. Trước đây người Cơ Tu dùng lá mây rừng để lợp nhà dài. Loại lá mây có độ bền hơn lá tranh và lại mang tính thẩm mỹ cao. Người Cơ Tu vào rừng chọn các phiến lá không quá già hay quá non, cắt và đem về phơi héo, rồi ép cho phẳng theo từng lớp. Khi lợp, các lớp lá mây được nối kết với nhau bằng các sợi mây nhỏ chuốt nhẵn. Từng lớp lá được lợp chồng lên nhau theo một thứ tự nhất định, sự khéo léo trong cách lợp tạo nên các mái nhà phẳng phiu, đẹp mắt. Mái nhà dài của người Cơ Tu nghiêng với độ nghiêng vừa phải và trải rộng về bề ngang. Đầu hồi nhà dài, người Cơ Tu thường khắc hình chim tring để thể hiện cái đẹp và cái thiêng liêng của ngôi nhà dài truyền thống. Chim tring được xem như bảo trợ và mang đến cho gia đình - gia tộc cuộc sống bình an, đoàn kết, ấm no, hạnh phúc...

Công đoạn dựng nhà của người Cơ Tu
Công đoạn dựng nhà của người Cơ Tu.

Kết cấu không gian sinh hoạt của ngôi nhà

Nhà dài được phân nhiều gian khác nhau, có gian dùng làm phòng khách hoặc hội họp, vui chơi. Có gian được dùng làm bếp, làm phòng ngủ, gian sinh hoạt của từng gia đình nhỏ (bếp). Phòng khách nằm ở gian giữa nhà và rộng hơn các gian khác tương đối nhiều. Các đồ thờ cúng, cồng chiêng... được đặt ở gian này. Các con lớn của các bếp cũng thường tới ngủ ở gian khách. Ngoài ra, nơi đây còn trưng bày các loại cung tên, sừng thú, da thú... Vào các ngày vui của gia tộc, mọi người cùng quây quần nơi gian khách để trò chuyện, hát lý, cùng nhau nhảy múa tung tung - da dá rất say sưa, ấm cúng...

Nối kết giữa các gian nhà là một hành lang dài bên ngoài và ba cầu thang được bố trí ở ba nơi: hai cầu thang ở đầu hồi và một cầu thang dẫn vào gian chính. Do vậy mà việc đi lại, vào ra rất thông suốt và tiện lợi. Bên cạnh loại nhà dài có hành lang bên ngoài, còn có loại nhà lối đi lại được bố trí giữa lòng nhà. Nhà kiểu này, giữa các gian (các bếp) không có vách ngăn. Các đôi vợ chồng trẻ được bố trí ở trong các phòng có phên hoặc lồ ô che kín. Đây cũng là phòng cất giữ của cải của mỗi bếp riêng biệt.

Nhà dài - di sản văn hoá độc đáo

Thuở xưa, các thành viên trong gia tộc người Cơ Tu sống trong các nhà dài thường ở chung, làm chung và ăn chung.

Về sau họ cùng làm nhưng lại ăn riêng và tách ra ở riêng. Dù là thuộc dạng nào, người cùng cư trú dưới một mái nhà vẫn luôn giữ mối quan hệ tốt đẹp, bền chặt, ứng xử với nhau bằng tình yêu thương sâu sắc và sống có nề nếp, kỷ cương. Mọi sự bất hoà giữa người này với người khác, giữa bếp này với bếp khác đều được giải quyết ổn thoả, êm thấm. Phong tục, lễ nghi của gia tộc được giữ gìn, phát huy. Lương thực, thực phẩm (gạo, ngô, rau quả, thịt cá...) là do công sức của cả gia tộc làm ra. Nó được phân chia rất công bằng cho từng bếp. Mỗi bếp tự nấu nướng, vợ chồng con cái ăn riêng với nhau, trừ lúc cả gia tộc có việc chung như lễ tết, cưới hỏi, ma chay... Cha mẹ già thì sống với con trưởng, song các bếp và mọi thành viên của gia tộc đều có trách nhiệm chăm nom săn sóc, nuôi dưỡng người đã sinh thành ra mình.

Hoạt động của đồng bào Cơ Tu trong không gian nhà dân tộc Cơ Tu tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Hoạt động của đồng bào Cơ Tu trong không gian nhà dân tộc Cơ Tu tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Ngày nay xã hội ngày một phát triển, kinh tế hộ gia đình Cơ Tu đã dần phát triển đến trình độ cao. Để phù hợp với điều kiện và môi trường sống, các bếp trong ngôi nhà dài truyền thống tách riêng thành các hộ cá thể trong ngôi nhà riêng của mình. Những ngôi nhà dài ngót trăm mét không còn nữa. Song nó mãi mãi vẫn là biểu tượng, là thành tựu văn hoá đặc sắc và là sự thể hiện tính cộng đồng của dân tộc Cơ Tu trên núi rừng Trường Sơn bao la, hùng vĩ.

Nguyễn Văn Sơn


Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site