09:23 | 11/04/2018

Lễ cúng hồn lúa của người Chơ Ro

(LV) - Lễ hội mừng lúa mới (SaYangva) là lễ hội lớn nhất trong năm của người Chơ Ro. Xưa kia lễ hội này kéo dài nhiều ngày đêm, thu hút cả cộng đồng tham gia. Họ vui chơi, ca hát, nhảy múa trong không khí náo nhiệt sau nhiều ngày vất vả lên nương, làm rẫy, đi rừng săn bắn để lo cho cái ăn, cái mặc thường ngày.

>>> Buôn M’liêng nơi lưu giữ văn hóa M’nông

Chuẩn bị lễ vật dâng cúng

Thông thường lễ hội diễn ra tại nhà của người Chơ Ro mà hai điểm chính là ngôi nhà sàn và kho lúa của gia chủ. Một số địa điểm liên quan là rẫy lúa, rẫy mì và các nơi khác trong rừng.

Tại khu rẫy trồng lúa, khi thu hoạch mùa màng, người Chơ Ro để lại một vạt lúa tốt có những bông lúa trĩu hạt. Những bông lúa tốt được bó lại bằng tranh, rơm, lá chuối và rào bốn bên bằng các loại gai bằng tre, cây cối để bảo vệ. Theo quan niệm của người Chơ Ro thì hồn lúa rẫy trú ngụ tại đây và chờ cho đến khi họ tổ chức lễ SaYangva thì rước về. Nghi thức rước hồn lúa là nghi thức đầu tiên trong lễ cúng SaYangva và rất quan trọng.

 

Thầy cúng bày lễ vật dưới bàn thờ Nhang
Thầy cúng bày lễ vật dưới bàn thờ Nhang.

Trong lễ hội Sayangva, cây nêu có nhiều ý nghĩa tượng trưng. Theo cách nghĩ của người Chơ Ro, cây nêu được xem là cây thông thiên. Bởi họ dựng cây nêu là để gửi “tin báo và thư mời” cho thần linh để đến dự lễ hội của cộng đồng Chơ Ro. Đối với con người thì cây nêu là mối giao hòa giữa cộng đồng. Hễ ai thấy cây nêu thì biết rằng làng vào lễ hội.

Có thể xem cây nêu là một trong những biểu trưng tiêu biểu và nhiều ý nghĩa nhất trong lễ hội của người Chơ Ro. Nó thể hiện mối giao hòa giữa con người với thần linh, sự giao cảm giữa con người với con người và những ước vọng chính đáng về sự tồn tại, sự phát triển của con người trong vũ trụ.

Trước sân nhà người Chơ Ro dựng một cây nêu. Tại chỗ dựng gốc nêu chôn một đoạn gốc có chạng chĩa làm đôi để giữ và buộc dây mây vào khoảng gốc khoảng 5 tấc. Cây nêu có ba tầng nấc chính. Trên cao là chùm lúa nhiều hạt vươn lên với vai trò chủ thể cúng của người Chơ Ro. Hai tầng nấc cây nêu nhỏ trên thân cây nêu chính tượng trưng cho thần linh và tổ tiên. Những gì sử dụng trang trí thể hiện trên cây nêu đều quy chiếu về những con số chẵn với quan niệm hoàn thiện, đầy đủ. Phía dưới gốc nêu buộc các con vật hiến tế như gà, heo cỏ.

Diễn trình lễ cúng hồn lúa

Phía dưới nhà sàn, ngay từ buổi sáng diễn ra lễ cúng, những người Chơ Ro tham gia lễ hội làm thức ăn như: bánh dày, cơm lam, củ nần, củ mì, củ chụp, đọt mây… để đãi khách khi lễ cúng hoàn tất. Nếu lượng thức ăn nhiều thì họ chuẩn bị từ đêm trước lễ hội.

Lễ vật gồm một đùi heo phía chân sau, giữ nguyên đuôi; một nửa con gà nhưng giữ nguyên phần đầu và đĩa đựng một số đồ lòng của con vật như gan, cật, một ít thịt chặt rời. Các phần thịt để tươi. Thầy cúng bày lễ vật phía dưới ban thờ Nhang cùng với một ổ bánh dày và các loại củ nầu chín (nần, mì, chụp). Sau đó, người phụ cúng đem đĩa thịt ra xâu vào hai xiên tre (mỗi xiên tre xâu riêng biệt thịt heo, gà).

Lễ cúng kết thúc, bà con cùng chung vui bên ché rượu cần
Lễ cúng kết thúc, bà con cùng chung vui bên ché rượu cần.

Thầy cúng ngồi trước ché rượu cần, mắt hướng về bàn thờ Nhang đọc lời khấn với nội dung: “Cầu xin thần linh cho cây cối, lúa rẫy chúng tôi trồng có mưa, có gió thuận hoà, giúp đỡ từ gốc tới ngọn, cây cối không bị thú dữ phá hư, mùa màng, thú nuôi không có dịch hại, lúa cho thêm nhiêu hạt, thu về cất đầy kho nuôi sống gia đình. Năm nay tôi cúng lễ như thế này, năm sau gặt hái nhiều hơn tôi nguyện tạ ơn nhiều hơn. Bụng dạ tôi thần linh đều biết, sống có trước có sau. Bụng dạ tôi không gian dối, giấu diếm. Nếu bụng dạ tôi sai lời thì xin thần linh cứ quở phạt. Hỡi các thần linh, tổ tiên hãy nghe lời khấn hứa của tôi”.

Đến kho lúa, chỉ thầy cúng được trèo lên trong kho. Phần các lễ vật và một chén vỏ chùm hum khác được những người phụ giúp đứng phía dưới đưa lên. Khi bước vào trong kho, người gọi Yang vái khấn lâm râm với nội dung trình báo cho Yangva biết gia đình tổ chức lễ cúng. Thầy cúng cắm thẳng cây Nhang vào giỏ đựng lúa. Chùm lúa được sửa soạn, dắt ngang lên cây đòn dông của nhà kho trên ngọn Nhang. Trên giỏ cây Nhang để chén vỏ cây chùm hum hun khói xông nghi ngút. Dưới gốc cây Nhang trong giỏ lúa đặt chai rượu. Mâm lễ vật gồm thịt và bánh được bày trên sàn kho. Thầy cúng vái lạy và ngồi tư thế xếp bằng, mắt hướng lên chùm lúa và cây Nhang đọc lời khấn.

 

Đội nữ diễn tấu cồng chiêng trong lễ hội
Đội nữ diễn tấu cồng chiêng trong lễ hội.

Sau khi lễ cúng kết thúc, thầy cúng khai mở ché rượu cần mời khách. Người phụ nữ lớn tuổi nhất nhà uống trước, sau đó mời những người khách. Trong khi khách tham dự tiệc, uống rượu cần, cồng chiêng được tấu lên. Những người đánh vừa đi vừa đánh chung quanh nhà sàn. Một số phụ nữ, trẻ em Chơ Ro hát, múa những bài hát của dân tộc mình. Tiếng đàn tre, khèn môi hay kèn lúa được nhiều người khảy, thổi để cầu phúc, chúc lành cho nhau đến khi tiệc tan.

Đêm xuống, tại khoảng sân trước nhà, người Chơ Ro đốt lửa cùng nhau nhảy múa, hát ca. Những người đánh cồng vừa đi quanh đống lửa vừa đánh tấu lên tiếng cồng rộn rã. Họ đi theo chiều ngược kim đồng hồ, đánh tấu cồng theo vòng tròn từ ngoài vào cho đến sát gốc cây nêu. Giàn chiêng treo được những người phụ nữ đánh tấu lên hoà nhịp trong các điệu múa của các cô gái.

Lễ SaYangva được tổ chức với mục đích tạ ơn thần lúa đã ban phúc cho gia đình một mùa bội thu. Sau mùa thu hoạch, đồng bào Chơ Ro lựa chọn chính hạt gạo trên nương rẫy của gia đình để làm lễ cúng. Thông thường lễ cúng diễn ra từ ngày 15 đến 30 tháng 3 Âm lịch

Hữu Huân

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Dấu ấn 10 năm thực hiện Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam
Chiến thắng 30/4 - Bản hùng ca của dân tộc Việt Nam/ Phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam tại " Ngôi nhà chung"/ Làng Việt 9 năm đồng hành cùng văn hóa dân tộc
Cơ hội đột phát trong hợp tác đầu tư và triển khai các hoạt động của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam/Bỏ đốt vàng mã, khơi dậy giá trị văn hóa tốt đẹp/Người giữ hồn nhạc cụ tre truyền thống Ê đê
Xuân Mậu Tuất 2018
Tuần " Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản Văn hóa Việt Nam" - dư âm còn vọng/ Công tác Hướng dẫn tham quan góp phần phát huy hiệu quả Khu các làng dân tộc Việt Nam/ Sắc phục của người Cống trên rẻo cao.
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site