23:15 | 03/05/2018

Nghi lễ vòng đời của người La Chí

(LV) - Nghi lễ vòng đời không đơn thuần là các nghi lễ đánh dấu sự phát triển theo giai đoạn của đời người mà còn chứa đựng cả đời sống tâm linh, tâm hồn, tình cảm của một tộc người. Chính vì vậy, ngay từ lúc còn là bào thai trong bụng mẹ đến khi từ giã cõi đời, người La Chí ở Bản Díu, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang luôn tuân theo những quy tắc, nghi lễ nhất định.

>>> Người La Chí đu quay trong tết Khu Cù Tê

Những nghi lễ trong giai đoạn mang thai

Lễ cúng nhập hồn thai nhi ba tháng tuổi vào hồn người mẹ. Trong thời kỳ người mẹ mang thai, người La Chí ở xã Bản Díu quan niệm rằng thai nhi khi đã hình thành cũng có hồn như người lớn. Thai nhi còn nhỏ, hồn yếu nên họ lo sợ hồn sẽ đi mất. Vì lí do này, người cha của đứa bé sẽ phải đi mời thầy cúng về để làm lễ cúng nhập hồn con vào thai nhi và người mẹ. Mâm cúng được người nhà bày trước cửa chính của ngôi nhà.

Khi thai nhi được 7 tháng tuổi, người cha lại đến nhà thầy cúng mời nhờ thầy cúng đến gọi hồn cho con mình. Người dân quan niệm khi thai nhi được 7 tháng tuổi, phải gọi hồn về, phải dâng lễ vật, mời hồn về ăn để tỏ thành ý của gia đình với hồn, tránh việc làm hồn không hài lòng hồn lại bỏ đi.

Lễ đặt tên

Khi đứa trẻ sinh ra được ba hoặc năm ngày, gia đình sẽ tổ chức lễ đặt tên. Người cha khi nghĩ ra tên cho con của mình rồi sẽ bảo người nhà đi mời thầy cúng đến giúp cúng báo tổ tiên, hồn nhà về tên của đứa trẻ.

Người La Chí vui mừng lễ hội
Người La Chí vui mừng lễ hội.

Đối với người La Chí ở xã Bản Díu, lễ đặt tên cho đứa trẻ rất quan trọng. Tên của mỗi người không chỉ liên quan tới cá nhân người đó mà nó còn có mối quan hệ và đại diện cho mỗi thành viên của gia đình với cộng đồng và dòng họ, trước hết với tổ tiên thiêng liêng của mình. Chính vì thế, cũng như các dân tộc khác: Mông, Cờ Lao, Pu Péo, Hà Nhì… người La Chí ở xã Bản Díu phải làm lễ cúng báo cáo tổ tiên mỗi khi đặt tên cho con, cháu. Tên của chúng được phân biệt theo giới tính, nghe tên người La Chí ở xã Bản Díu có thể nhận biết được đứa trẻ là trai hay gái.

Lễ đầy tháng

Khi đứa trẻ sinh ra tròn 30 ngày, gia đình sẽ làm lễ đầy tháng cho con, với ý nghĩa là gọi hồn cho con. Trong lễ gọi hồn cho trẻ sơ sinh, thầy cúng phải cúng miềng pho (Bà mụ). Miềng pho người La Chí là người nắm giữ việc sinh tử của con người. Họ cho rằng, người ta sinh con nhiều hay ít, có con hay không có, sống lâu hay chết yểu do miềng pho quyết định. Sức mạnh miềng pho là nắm giữ linh hồn của con người. Trẻ nhỏ hay khóc là do miềng pho chưa cho bú đủ 12 vú, trẻ chưa đủ 12 hồn, vì vậy phải cúng miềng pho.

Sau lễ cúng này, gia đình nhờ thầy cúng xem chọn ngày để sang thăm nhà ông bà ngoại của cháu nhỏ. Chọn được ngày, bố mẹ sẽ phải làm bánh dày (Khảu đẹc) và địu con sang nhà ông bà ngoại ở mấy ngày mới trở về nhà. Người La Chí quan niệm, khi ông bà ngoại quý và thương sẽ làm cho cháu cái địu lưng và mang đến cho cháu ngoại mình. Bố mẹ sẽ làm cơm mừng địu mới cho con và cảm ơn ông bà ngoại luôn hôm đó hoặc tổ chức vào một thời gian sau. Sau đó gia chủ gọi anh em họ hàng đến. Mọi người đến có tiền mừng cho cháu nhỏ.

Những nghi lễ lúc trưởng thành

Trong phong tục tập quán truyền thống, người La Chí không tổ chức nghi thức hay lễ công nhận đã trưởng thành. Khi còn đang trong lứa tuổi trưởng thành, nam nữ thanh niên phải làm lễ cúng nhỏ đưa lễ vật cho bố mẹ, để bố mẹ bảo vệ và che chắn cho gia đình, con cháu không bị ốm đau bệnh tật.

Lễ vật là lợn thì thầy cúng cúng giúp đưa cho bố, để bố bảo vệ con, không cho con ốm đau; còn lễ vật là gà thì đưa cho mẹ, nhờ mẹ chăm các con lớn, khỏe mạnh, gia đình chăn nuôi gia súc, gia cầm thành đàn và không chết dịch, thu hoạch lúa, ngô được nhiều, năng xuất cao, cơm ăn no đủ, dư thừa.

Lễ vật dâng cúng trong các nghi lễ của người La Chí
Lễ vật dâng cúng trong các nghi lễ của người La Chí.

Đối với người con gái khi trưởng thành, lễ vật đưa cho cha mẹ chỉ là một con gà. Thầy cúng nói với cha mẹ khi nào cô gái đi làm dâu sẽ sinh con cháu đầy nhà cao lớn, khỏe mạnh, gia đình làm ăn phát đạt, không bị ốm đau, bệnh tật...

Nghi lễ hôn nhân

Cũng giống như các dân tộc khác, người La Chí coi việc cưới xin là một trong ba việc hệ trọng trong cuộc đời (cưới xin, làm nhà và tang ma). Bởi vậy khi con cái trưởng thành, cha mẹ nào cũng phải lo toan việc “dựng vợ gả chồng” cho con. Ngày cưới là một ngày quan trọng, là ngày hạnh phúc nhất của lứa đôi, của dòng họ, gia đình và làng bản. Đối với cha mẹ, đây là ngày báo hiệu rằng họ đã làm nghĩa vụ và trách nhiệm nuôi dưỡng con cái trưởng thành.

Trong đám cưới của người La Chí có vai trò của rất nhiều người: cha mẹ, dòng họ hai bên, ông bà mối, thầy cúng. Thầy cúng giúp gia chủ xem tuổi hợp giữa nam và nữ, làm lễ cúng từ khi ăn hỏi đến khi hoàn tất lễ cưới. Cũng chỉ có thầy cúng mới là người biết thực hành các nghi lễ trong đám cưới, biết chọn ngày giờ tốt và những kiêng kỵ liên quan.

Nghi lễ trong tang ma

Trước đây khi có người chết, người La Chí thường bắn ba phát súng chỉ thiên để báo hiệu cho anh em và bà con trong bản biết. Hiện nay, khi có người nằm xuống những người thân sẽ đi báo anh em họ hàng đến giúp, đặc biệt là ông cậu - anh em đằng vợ của người chết sẽ là người lo việc tang ma.

Đầu tiên, thầy cúng làm lễ rửa quan tài (lăng mây). Quan tài được mang ra, rửa sạch bằng nước thảo quả, dán giấy rồi đặt trên sàn nhà cùng chiều với xà ngang ở hàng cột thứ hai. Lễ vật trong lễ cúng rửa quan tài là một con gà, một con lợn. Lợn cúng cho người chết phải là lợn cái để người chết mang đi làm giống khi sang thế giới bên kia. Xong việc, họ làm lễ đưa người chết nhập quan, đồng thời với việc tắm rửa cho người chết vào quan tài, tang chủ mời thầy cúng chọn ngày giờ tốt để chôn cất, tránh giờ xung với con cháu nội tộc trong nhà.

Hoa Nguyễn

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển xã hội/Điểm hẹn văn hóa - Còn lâu!/ Điện ảnh Việt hội nhập với thế giới
Phát huy giá trị di sản vì sự nghiệp phát triển bền vừng/ Không gian trải nghiệm văn hóa " ba trong một"
Dấu ấn 10 năm thực hiện Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam
Chiến thắng 30/4 - Bản hùng ca của dân tộc Việt Nam/ Phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam tại " Ngôi nhà chung"/ Làng Việt 9 năm đồng hành cùng văn hóa dân tộc
Cơ hội đột phát trong hợp tác đầu tư và triển khai các hoạt động của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam/Bỏ đốt vàng mã, khơi dậy giá trị văn hóa tốt đẹp/Người giữ hồn nhạc cụ tre truyền thống Ê đê
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site