10:35 | 06/12/2018

Bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên: Cần sự chung tay của toàn thể cộng đồng

(LV) - Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được UNESCO công nhận là kiệt tác văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại vào ngày 25/11/2005 hiện đang đứng trước nguy cơ bị lu mờ và mai một. Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của Không gian văn hóa công chiêng Tây Nguyên cần sự chung tay của toàn thể cộng đồng.

>>> Cồng chiêng trong đời sống của người Xơ Đăng

Kiệt tác văn hóa của nhân loại

Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên trải rộng suốt 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông và Lâm Đồng. Chủ nhân của di sản văn hóa quý giá và đặc sắc này là 17 dân tộc thiểu số thuộc nhóm ngôn ngữ Nam Á (Austro - Asian) và Nam đảo (Austronesian) sống trên khu vực cao nguyên Trung Bộ của Việt Nam, các dân tộc thiểu số sống dọc Trường Sơn - Tây Nguyên như: Ba Na, Xơ Đăng, M’nông, Cơ Ho, Rơ Măm, Ê Đê, Gia Rai... Mỗi dân tộc ở Tây Nguyên sử dụng cồng chiêng theo cách thức riêng để chơi những bản nhạc của dân tộc mình, nhất là vào dịp lễ hội, chào đón năm mới, mừng nhà mới, lễ ăn cơm mới, lễ cưới cho người trẻ, lễ mừng thọ người già, lễ bỏ mả - pơ thi cho người đã khuất...).

Trình diễn cồng chiêng tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Trình diễn cồng chiêng tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Trong những năm gần đây, một thực trạng đáng buồn là sự suy giảm nhanh chóng về số lượng các dàn cồng chiêng. Nhưng nguy cơ mai một cồng chiêng còn thể hiện ở chỗ những bản hòa tấu, những bài chiêng cổ đang dần bị lãng quên và mai một. Người M’nông trước đây có 40 bản nhạc chiêng, nhưng đến nay các nghệ nhân chỉ còn nhớ, lưu truyền và trình diễn được 10 bản. Mặt khác, những nghệ nhân có đôi tai thẩm âm, có năng khiếu trong việc chỉnh chiêng cũng thưa vắng dần trong các cộng đồng cư dân.

Đáng tiếc nhất là khi những người già, những nghệ nhân Tây Nguyên khi về với đất đã mang theo cả kho tàng di sản văn hoá cồng chiêng mà không dễ dàng tạo dựng và khôi phục được. Sự đứt gãy dòng chảy của văn hoá truyền thống dẫn đến sự thờ ơ, hờ hững của lớp trẻ với văn hoá của các thế hệ tiền nhân, trong đó có không gian văn hoá cồng chiêng.

Vai trò của Nhà nước

Cồng chiêng trở thành sức mạnh tinh thần và là biểu tượng của toàn thể đồng bào Tây Nguyên trong ứng xử với thiên nhiên, môi trường xã hội, đồng thời là nhân tố gắn kết giữa quá khứ hiện tại và tương lai của cộng đồng. Văn hóa và âm nhạc cồng chiêng vừa là kết quả sáng tạo, vừa là sự chung tay của cộng đồng song hành với cuộc sống của mỗi người và mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử cộng đồng.

Cần phải tiến hành công tác tổng điều tra, sưu tầm, thống kê và phân loại đối với tất cả các bộ cồng chiêng hiện có trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên. Xác định chính xác những bộ cồng chiêng quý, hiếm của từng dân tộc. Bên cạnh đó phải tiến hành công tác sưu tầm, thống kê và phân loại đối với các bài chiêng, cách diễn tấu, hòa âm từng bộ cồng chiêng để bảo tồn và phát huy một cách hiệu quả.

Nghệ nhân Ê Đê diễn tấu những bài chiêng cổ
Nghệ nhân Ê Đê diễn tấu những bài chiêng cổ.

Ngoài việc tổng kiểm kê, tổng kết lại cồng chiêng thì việc ban hành chính sách sưu tầm bảo vệ, sử dụng những bộ cồng chiêng của của lâu đời ở các dân tộc Tây Nguyên là rất cần thiết, cần có chính sách việc sử dụng cồng chiêng ở các lễ hội tổ chức liên hoan cồng chiêng ở mọi lứa tuổi già làng, thanh niên, phụ nữ, thiếu niên để các địa phương có cơ sở vận dụng vào hoạt động thực tiễn của mình sẽ tránh được việc gây chảy máu hoặc mai một cồng chiêng Tây Nguyên. Cuộc sống của đồng bào các dân tộc bản địa còn khó rất khăn, gian thương dễ lợi dụng để mua cồng chiêng. Vì vậy, cần có quy định về chế tài xử phạt thích đáng đối với những kẻ buôn bán cồng chiêng.

Nhà nước, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần thành lập một tổ chức thống nhất việc sưu tầm, nghiên cứu. Tổ chức hội thảo phát huy cồng chiêng Tây Nguyên. Có chương trình, kế hoạch đào tạo từ Trung ương, có kế hoạch bảo tồn và phát huy văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên theo từng giai đoạn, từng thời kỳ, thời điểm, có sơ kết, tổng kết trên cơ sở đó giúp cho địa phương quản lý cồng chiêng theo phương hướng đúng đắn để giữ gìn và phát huy một cách tích cực, hiệu quả.

Trả lại môi trường diễn xướng cho cộng đồng

Cần trả lại cho văn hóa cồng chiêng môi trường sống vốn có của nó. Đó là việc duy trì và phục dựng các nghi lễ truyền thống, lễ hội dân gian, thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng của từng dân tộc thiểu số Tây Nguyên một cách nguyên bản, nguyên gốc. Thuyết phục đồng bào các dân tộc Tây Nguyên loại bỏ những yếu tố lạc hậu, cổ hủ, mê tín và phát huy những nét bản sắc trong các nghi lễ truyền thống, hội dân gian nên để đồng bào tự tổ chức, tự điều hành. Hãy để tháng 3 mùa con ong đi lấy mật, tháng 9, tháng 10 hằng năm thực sự là mùa lễ hội, mùa diễn xướng cồng chiêng của đồng bào Tây Nguyên. Trong không gian ấy, môi trường ấy, văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên sẽ mãi trường tồn làm nên bản sắc văn hóa đặc thù của các dân tộc Tây Nguyên, xứng đáng với vị thế là kiệt tác truyền khẩu và di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Đội chiêng nhí dân tộc Gia Rai
Đội chiêng nhí dân tộc Gia Rai.

Cồng chiêng gắn liền với hoạt động văn hóa của tập thể cộng đồng người dân tộc bản địa và cần có một không gian địa phương cho loại hình âm nhạc này. Vì vậy, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, cấp kinh phí để đào tạo thế hệ nghệ nhân người dân tộc thiểu số nhận thức đúng về giá trị văn hóa cồng chiêng, không vì lợi ích trước mắt mà đánh mất những giá trị riêng của di sản quý báu này.

Từ năm 2009 đến nay, các tỉnh Tây Nguyên đều lập các đề án bảo tồn, phát huy di sản văn hóa cồng chiêng và đầu tư mua sắm các dàn cồng chiêng mới để cung cấp cho các nhà văn hóa cộng đồng, nhà rông sinh hoạt. Đặc biệt, các tỉnh Tây Nguyên cũng đã đầu tư mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng đánh chiêng, chỉnh chiêng cho con em đồng bào dân tộc thiểu số ở các buôn, bon, làng. Nhờ vậy, hiện nay, các tỉnh Tây Nguyên đã có gần 1.400 đội cồng chiêng, trong đó có 991 đội cồng chiêng trẻ biết diễn tấu, nhiều bài chiêng cổ được đánh giá cao qua các hội thi, hội diễn. Đây cũng là một dấu hiệu đáng mừng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị của Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.

TS. A Tuấn

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển xã hội/Điểm hẹn văn hóa - Còn lâu!/ Điện ảnh Việt hội nhập với thế giới
Phát huy giá trị di sản vì sự nghiệp phát triển bền vừng/ Không gian trải nghiệm văn hóa " ba trong một"
Dấu ấn 10 năm thực hiện Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam
Chiến thắng 30/4 - Bản hùng ca của dân tộc Việt Nam/ Phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam tại " Ngôi nhà chung"/ Làng Việt 9 năm đồng hành cùng văn hóa dân tộc
Cơ hội đột phát trong hợp tác đầu tư và triển khai các hoạt động của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam/Bỏ đốt vàng mã, khơi dậy giá trị văn hóa tốt đẹp/Người giữ hồn nhạc cụ tre truyền thống Ê đê
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site