10:47 | 19/08/2019

Di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc thiểu số: Bảo tồn từ chủ thể

(LV) - Di sản văn hóa vật thể có thể tái tạo lại, hoặc phục dựng dựa trên các cơ sở hình ảnh, tài liệu. Thế nhưng di sản văn hóa phi vật thể khi đã mất đi khó tạo dựng lại được. Có những di sản văn hóa phi vật thể tồn tại trong sự sống của một vài nghệ nhân. Thế nên, với các dân tộc thiểu số, việc gìn giữ các di sản văn hóa phi vật thể nếu không được chú ý, gìn giữ ngay từ chủ thể sẽ dẫn tới việc mai một.

 >>>Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam: Khai thác và phát huy hiệu quả các giá trị văn hoá truyền thống

>>> Chính sách Phong tục lễ hội Sắc thái bản làng Chân dung 54 dân tộc 17:30 | 20/05/2019 Lễ Tơ Mon của đồng bào Ba Na 

Ý thức bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể cần được thực hiện ngay từ chủ thể cộng đồng của dân tộc đó. Đầu tiên là cần xóa bỏ tâm lý e ngại về sự lạc hậu, xóa bỏ quan niệm “miền núi là lạc hậu”, “miền núi cần tiến kịp miền xuôi”. Hay tâm lý người có số dân đông hơn coi thường người có số dân ít hơn.

Trong việc bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, việc đầu tiên là cần bảo vệ ngôn ngữ (bao gồm tiếng nói và chữ viết). Có những dân tộc thiểu số đến nay chỉ còn giữ được tiếng nói chứ không còn chữ viết. Báo cáo kết quả điều tra thực trạng kinh tế xã hội 53 dân tộc thiểu số năm 2015 của Ủy ban dân tộc cho biết: Khoảng 55,3% dân số nhóm dân tộc thiểu số rất ít người từ 15 tuổi trở lên biết đọc, biết viết, tức là non nửa dân số thuộc diện mù chữ. Thậm chí có những dân tộc thiểu số đến nay số người biết tiếng mẹ đẻ chỉ là 27,7% như người Ơ – đu, người Cơ Lao là 45,5%. Lực lượng lao động có trình độ ở các dân tộc rất ít người vẫn còn rất hạn chế. Đặc biệt là 4 dân tộc như La Hủ, Rơ Măm, Mảng và Brâu tỷ lệ qua đào tạo dưới 2%.

Đồng bào Cơ Tu giưới thiệu Lễ tạ ơn Yang Xứ tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Đồng bào Cơ Tu giới thiệu Lễ tạ ơn Yang Xứ tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Vì vậy, trong các chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số, ngoài cứu trợ, cần quan tâm đến việc gìn giữ tiếng nói và chữ viết. Có thể tạo điều kiện để một vài người dân sử dụng thành thạo tiếng nói, chữ viết truyền dạy lại cho những người dân khác. Bên cạnh đó, hỗ trợ chính các người dân, già làng, trưởng bản, nghệ nhân ghi chép lại các tập tục của họ bằng chính chữ viết của dân tộc mình. Rồi xuất bản thành sách… Các sách khoa học, xã hội của Việt Nam nếu có thể cần được để người dân có điều kiện tự dịch ra ngôn ngữ của mình. Với cơ quan chuyên môn như Viện ngôn ngữ hay các nhà nghiên cứu thì tạo điều kiện thực hiện các dự án nghiên cứu về ngôn ngữ, làm từ điển…

Quan trọng sau việc bảo vệ ngôn ngữ là việc gìn giữ các tập tục. Đặc biệt là các tập tục văn minh. Có một thời gian mấy chục năm, người ta coi tập tục là lạc hậu, thậm chí hủ lậu, là tàn dư phong kiến… gần đây các thầy mo, thầy cúng hay các nghệ nhân dân gian được pháp luật bảo hộ. Các cơ quan quản lý văn hóa xem các tập tục và nghệ nhân là vốn quý, là di sản văn hóa phi vật thể cần được gìn giữ.

Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mỗi người mỗi dân tộc đều đã được ghi rõ trong Hiến Pháp. Ngoại trừ các tín ngưỡng, tôn giáo ngoại lai du nhập cần được sự cho phép của cơ quan chức năng. TS. Trần Hữu Sơn – nguyên giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Lào cai nói: Tín ngưỡng, tôn giáo vừa là di sản vừa là bệ đỡ để sáng tạo ra các di sản nghệ thuật độc đáo. Trong các loại hình di sản văn hóa của các dân tộc thiểu số như các lễ hội hát then, lễ cấp sắc, lễ pút tồng, lễ nhảy lửa… đều là các di sản bắt nguồn từ các tín ngưỡng tôn giáo sơ khai truyền thống. Các nghệ nhân trình diễn trong thời điểm của chính nó sẽ thăng hoa và trở nên thiêng liêng. Những nghệ nhân này chính là những báu vật sống cần được tạo điều kiện để trao truyền cho thế hệ sau.

Dân tộc SiLa với Lễ hội mừng lúa mới tại
Dân tộc SiLa với Lễ hội mừng lúa mới tại "Làng".

Trên cơ sở về quyền bình đẳng của văn hóa các dân tộc, các chính sách của nhà nước nên hướng đến quyền lợi và nguyện vọng thiết thực của đồng bào dân tộc thiểu số. Khuyến khích và tạo điều kiện để chủ thể văn hóa tự ý thức gìn giữ bảo vệ bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Bên cạnh việc giáo dục di sản văn hóa, giảng dạy song ngữ tại các trường PTDT nội trú cần mở các lớp học về ngôn ngữ dân tộc thiểu số cho cả cán bộ công tác trên địa bàn. Điều này một số địa phương đã thực hiện và đã đạt được kết quả nhất định. Ngoài ra, cần thiết tổ chức các đợt liên hoan, giao lưu giữa các dân tộc. Mà một trong những địa điểm thích hợp là tại Làng Văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội)…

Vẻ đẹp văn hóa của mỗi dân tộc như một loài hoa trong vườn tạo nên rừng hoa đa sắc. Trong 54 dân tộc thì chỉ dân tộc Kinh là đông nhất, chiếm tới 87% dân số cả nước. Còn các dân tộc thiểu số khác đông dân nhất cũng chỉ hơn 1 triệu người. 5 dân tộc có số dân dưới 1000 người là Si La, Pu Péo, Rơ – Măm, Brâu, Ơ – đu. Số dân ít, điều kiện tự nhiên và kinh tế, xã hội lại quá chênh lệch dễ dẫn tới sự mai một văn hóa ở những dân tộc ít người. Vì vậy, việc bảo vệ giá trị di sản văn hóa phi vật thể ở các dân tộc thiểu số là điều rất cấp bách.
 
Từ Khôi

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Rộn ràng lễ mừng cơm mới của đồng bào Si La/Giải mã ché thiêng của người Ê Đê
Những chỉ dẫn của Hồ Chí Minh về báo chí vẫn còn nguyên giá trị
Nhân tố chủ quan hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh/Phát huy dân chủ, chăm lo đời sống nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Làng Văn hoa - Du lịch các dân tộc Việt Nam: Khai thác và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống
Ngày Xuân đi hội/ Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam với các lễ hội mùa xuân
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site