01:59 | 19/08/2020

Các tộc người thiểu số Bắc Tây Nguyên trong di sản ảnh

(LV) - Địa bàn Tây Nguyên miền núi luôn được sự quan tâm ưu ái của các nhà nghiên cứu, nhà nhiếp ảnh chuyên và không chuyên nghiệp. Trải qua thời gian dài, họ có những bộ sưu tập ảnh đủ các thể loại từ tư liệu dân tộc học, nhân học đến phong cảnh, nghệ thuật, khoa học, báo chí.

>>> Đặc sắc nghi lễ cưới hỏi của người Mông xanh

Mảng tư liệu giá trị

Di sản ảnh cũng là loại hình di sản tư liệu khá phong phú. Ngày nay, với sự phát triển của mạng xã hội, di sản ảnh càng được nhiều người biết đến, là nguồn thông tin quan trọng để nâng cao sự hiểu biết về xã hội, lịch sử và nhiều lĩnh vực khác của cuộc sống. Một điều khá thú vị là các nhà nhiếp ảnh nước ngoài từ lâu đã hướng ống kính máy ảnh vào các tộc người phía Bắc Tây Nguyên. Điều này không khó lý giải, bởi vì thời điểm ấy và cho tận đến những năm gần đây, vùng đất này còn giữ nhiều nét hoang sơ, nền văn hóa bản địa chưa bị lai tạp, “nền văn minh lúa rẫy” làm cho con người gắn bó chặt chẽ với rừng núi đại ngàn. Di sản ảnh về các tộc người Bắc Tây Nguyên là một mảng tư liệu rất giá trị để nghiên cứu, tái hiện bức tranh thiên nhiên, mảnh đất, con người nơi đây.

 

Các cô gái dân tộc Bahnar đang biểu diễn đàn klong put
Các cô gái dân tộc Bahnar đang biểu diễn đàn klong put. Ảnh: Daniel Léger

Bộ sưu tập hình ảnh “Người Tây Nguyên” của EFEO (Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp tại Paris), bao quát nhiều lĩnh vực, từ khảo cổ, kiến trúc, bi ký cho đến dân tộc học. Trong đó có đến 8.500 bức ảnh về Việt Nam. Bộ sưu tập này đã chuyển giao cho chính quyền Việt Nam Dân Chủ Công Hòa vào năm 1957. Nhiều bức ảnh ghi lại các bộ tộc ở Tây Nguyên của Việt Nam, khẳng định sức quyến rũ của vùng đất xa xôi đối với các nhà thám hiểm cũng như các nhà dân tộc học của đầu thế kỷ XX, trong đó có Lesopold Sabatier, cha Kemlin, Henri Maitre, Jacques Dournes, Jean Boulbet và Georges Condominas.

 

Ngôi nhà rông giữa làng
Ngôi nhà rông giữa làng . Ảnh: Daniel Léger

Đầu tiên phải kể đến bộ ảnh tư liệu dân tộc học gồm 200 bức về cuộc sống ở Tây Nguyên, do Jean- Marie Duchange (người Pháp, sinh năm 1919) chụp vào những năm 1952 - 1955. Trong 4 năm làm nhân viên y tế ở Tây Nguyên, Jean- Marie Duchange chụp khá nhiều bức ảnh khắc họa bức tranh văn hoá của các dân tộc bản địa Tây Nguyên. Bộ ảnh cung cấp cho người xem một bức khảm chân dung sống động với các cụ ông, cụ bà, bé trai, bé gái, thanh niên, thiếu nữ… trong cách phục sức hết sức độc đáo ở Tây Nguyên giữa thế kỷ XX mà nay hầu như không còn tồn tại. Bên cạnh đó, phương thức vận chuyển bằng voi, các hoạt động thường ngày (làm rẫy, giã gạo, dệt vải, cán bông...), hoạt động nghi lễ (tang ma, đâm trâu, cầu mùa...) và nhất là các kiến trúc tạo nên bản sắc Tây Nguyên (nhà dài, nhà rông, kho thóc, chòi rẫy, nhà mồ...) cũng được tác giả ghi hình một cách tỷ mỷ.

Tái hiện bức tranh thiên nhiên, mảnh đất, con người

Bộ sưu tập ảnh vùng Bắc Tây Nguyên của nhà nhân học người Pháp, Jacques Dournes (1922 - 1993) cũng là di sản ảnh quý giá. Trong gần 25 năm sống ở Tây Nguyên, trong vai trò của một nhà truyền giáo đam mê điền dã dân tộc học, ông đã để lại một di sản vô giá, trong đó có nhiều ảnh tư liệu về các dân tộc vùng Bắc Tây Nguyên trong những năm 1950 - 1960. Tập sách gồm 92 trang ảnh có tựa Pays Jörai (Xứ Jrai) (Viện nghiên cứu Văn hóa, Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp, Nhã Nam & NXB Thế giới ấn hành). Một bộ ảnh kèm theo thủ bút ghi chú của Jacques Dournes giúp người đọc nhìn thấy sự quyến rũ lạ lùng của văn hóa truyền thống người Jörai (Jrai) ở bắc Tây Nguyên, từ mô tả lối vào làng, tượng nhà mồ, ngày lễ hội, bữa cơm gia đình, cách thuần dưỡng voi, trang phục, vẻ đẹp của các cô sơn nữ và cả những di tích cho thấy mối quan hệ giữa người Jörai với người Chăm ở đồng bằng ven biến miền Trung. Bộ ảnh cực kỳ quý giá ngày nay được lưu trữ tại thư viện ảnh của Phái Bộ Truyền giáo Hải ngoại tại Paris.

 

Một ngôi làng của người Bahnar với hàng rào xung quanh làng
Một ngôi làng của người Bahnar với hàng rào xung quanh làng . Ảnh: Daniel Léger

Bộ ảnh nhân học về người Bahnar - Rơngao, một nhóm địa phương thuộc dân tộc Bahnar, cư trú ở phía Bắc Tây Nguyên, có giá trị đặc sắc gần đây được nhiều người biết đến, lại được thực hiện bởi một Cha lễ tên là Daniel Léger (1915 - 1980). Những ghi chép bằng ảnh hết sức chân thực và sinh động trong quá trình làm việc tại giáo phận Kon Tum trong những năm thập niên 1960 của thế kỷ trước. Là một cha cố lo chuyện đạo nhưng lại rất quan tâm đến văn hóa của các tộc người ở vùng Kon Tum. Bằng máy ảnh, ông ghi lại cảnh sinh hoạt đời thường, sinh hoạt đạo tại nơi mình được bổ nhiệm. Qua ảnh ta được nhìn lại những ngôi làng cổ ngày xưa còn giữ đúng hồn cốt của “buôn làng cổ truyền xứ Thượng” với mái nhà rông cao vút, những ngôi nhà sàn mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống, xung quanh làng có hàng rào kiên cố, không xa làng là rừng xanh núi thẳm, thể hiện rõ nét tập quán cư trú của đồng bào Bahnar. Ngoài ra còn có nhiều bức ảnh sắc nét mô tả trang phục, trang sức vòng ống, nghề dệt truyền thống, nhạc cụ, hoa văn trang trí trên sọ thú, nhà làng truyền thống, cổ quan tài độc mộc, những chiếc ché cổ, đặc biệt là loại ché “mẹ bồng con” - vật dụng đáng giá của đồng bào Tây Nguyên - được sưu tầm, trưng ở Bảo tàng Gai Lai, Bảo tàng Kon Tum. Phần lớn là hình ảnh cuộc sống của người dân, buôn làng còn lưu giữ dấu ấn cổ xưa vùng Bắc Tây Nguyên như làng Dak Yak, Dak Moi, Dak Rao, Kon Krê, Kon Mah, Kon Bahar,... Do thay đổi địa giới hành chính sau này, một số ngôi làng ấy ngày nay đã nằm trên địa phận tỉnh Gia Lai.

 

Người mẹ trẻ dân tộc Bahnar với chiếc vòng ống trên cổ tay
Người mẹ trẻ dân tộc Bahnar với chiếc vòng ống trên cổ tay . Ảnh: Daniel Léger

Kho tư liệu ảnh về thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và con người Tây Nguyên rất phong phú, đa dạng. Đây là “chất liệu” không thể thiếu để tìm hiểu, nghiên cứu về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, tìm hiểu về vùng đất, con người ở vùng đất này. Di sản ảnh về các tộc người bắc Tây Nguyên đã được xuất bản, công bố ở một số công trình như sách ảnh xưa và nay, địa chí, chia sẻ trên các trang mạng xã hội. Bảo tàng các tỉnh Tây Nguyên cũng đã sưu tầm, trưng bày, triển lãm chuyên đề phục vụ nhu cầu khám phá, thưởng lãm văn hóa bản địa Tây Nguyên của đông đảo công chúng.

Tấn Vịnh

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Văn hóa cần được đầu tư xứng tầm để phát triển/ Làng và những sắc hoa
Quan hệ dân tộc và đoàn kết các dân tộc thiểu số ở Việt Nam/ Tôn vinh tinh thần đại đoàn kết dân tộc
Hà Nội linh thiêng và hào hoa qua các ca khúc/ " Giai điệu núi rừng" tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Tết Độc lập nhớ về Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site