20:14 | 16/09/2012

Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì những tầng sâu giá trị

(LV) - Phải mất hàng trăm năm cần mẫn “tạo hình”, đồng bào các dân tộc huyện Hoàng Su Phì mới tạo ra được những “công trình lao động sáng tạo vĩ đại” mang nhiều tầng giá trị đến thế. Họ xứng đáng là những “nghệ sỹ” khi danh lam thắng cảnh ruộng bậc thang Hoàng Su Phì được xếp hạng Di tích Quốc gia.

Nhọc nhằn “bài ca vỡ đất”

Hoàng Su Phì có địa hình bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao và thấp dần theo hướng dòng chảy của sông Chảy và sông Bạc tạo nên 3 dạng địa hình đặc trưng là đồi núi cao, đồi núi thấp và thung lũng hẹp. Đặc điểm tự nhiên này là điều kiện để đồng bào các dân tộc nơi đây sáng tạo nên những thửa ruộng bậc thang hoàn hảo trong suốt quá trình của cuộc mưu sinh no ấm. Hoàng Su Phì có 12 dân tộc cùng nhau sinh sống, trong đó ruộng bậc thang gắn bó đậm nét với đời sống và văn hóa của người Dao, Nùng, La Chí…

Chưa có tài liệu nào chứng minh về nguồn gốc, sự ra đời của những thửa ruộng bậc thang nơi đây, nhưng nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, ruộng bậc thang là loại hình canh tác phổ biến đã xuất hiện hàng trăm năm nay cùng với sự tồn tại và phát triển của nhiều dân tộc ở miền núi phía Bắc trong đó có Hoàng Su Phì.

Để tạo nên những thửa ruộng bậc thang như ngày nay, cộng đồng cư dân nơi đây đã phải trải qua quá trình lao động mệt nhọc, cần cù, sáng tạo, khéo léo và tính toán kỹ lưỡng từ việc lựa chọn vùng đất, khai phá, đắp bờ, dẫn nước đến việc canh tác. Đối với người Dao đỏ ở xã Hồ Thầu, cứ mỗi khoảng ruộng họ lại trừ ra một khoảng rừng nhỏ vây quanh ruộng để giữ đất khỏi sạt, lở; còn người La Chí ở xã Bản Phùng lại giữ lại lớp đất trên bề mặt, sau khi khai ruộng xong thì phải trải lớp đất đó lên và canh tác ngay. Việc đắp bờ ruộng cũng đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm thiết kế cả hệ thống các thửa ruộng bậc thang, tùy vào thế đất, địa hình mà tạo nên những khoảnh ruộng rộng, hẹp, dài, ngắn, cao, thấp khác nhau. Ở những thửa ruộng độ dốc cao và nước khe chảy thì việc làm bờ vất vả hơn, người dân phải lấy đá kè chặt từ ruộng dưới lên đến mặt ruộng trên tại những đoạn bờ hay bị xói lở để bảo vệ ruộng và tránh bị rửa trôi chất màu. Trước khi những thửa ruộng vào mùa cấy thì việc đắp bờ, làm đất đều được thực hiện nhiều lần, công phu và tỉ mỉ. Có những thửa ruộng đồ sộ với hàng trăm bậc cao ngút tầm mắt, lại có những quả đồi được tạo vuông vắn như những tòa tháp bậc thang. Trong quá trình canh tác hàng năm người dân đều phải tu sửa, chỉnh trang lại bờ ruộng và tất cả các quá trình trên đều được thực hiện bằng những nông cụ rất thô sơ như cuốc bướm, xà beng, dao, cày, bừa…

Phải tận mắt ngắm nhìn sự kỳ vĩ của những thửa ruộng bậc thang bên các sườn núi, chúng ta mới cảm nhận hết được sự cần cù, chịu khó và sáng tạo của người dân nơi đây.

Những “tầng sâu’ giá trị

Ruộng bậc thang đã mang lại cho người dân Hoàng Su Phì những mùa vàng no ấm và giá trị vật chất vô cùng to lớn. Trong đời sống xã hội của đồng bào, ruộng bậc thang còn được xem là tài sản rất quý giá, được truyền từ đời này sang đời khác và trở thành tiêu chí trong việc dựng vợ gả chồng cho con cái.

Những thửa ruộng bậc thang lại mang sắc thái, phong tục, tập quán canh tác, sinh sống riêng của từng dân tộc. Nếu người La Chí tận dụng hết những khu đất xung quanh nhà để làm ruộng theo lối sống tập trung thì người Dao và người Nùng lại chọn vùng đất gần nguồn nước để làm ruộng nên ruộng của họ thường ở xa nhà. Ruộng của người Dao thường được bao quanh bởi những rừng vầu để giữ đất, giữ nước xen kẽ với các thác nước tạo nên vẻ đẹp nên thơ và kỳ vĩ. Mùa khai phá ruộng của người Dao ở Bản Luốc, Sán Sả Hồ thường bắt đầu ngay sau khi ăn tết xong nhưng người La Chí ở Bản Phùng lại khai ruộng vào mùa mưa tháng tư đến tháng chín âm lịch. Đối với tín ngưỡng nông nghiệp, mỗi dân tộc lại có cách tín ngưỡng, nghi lễ cúng bái, cầu mưa, mừng cơm mới khác nhau chứa đựng trong đó là chiều sâu văn hóa từng dân tộc người, vì vậy văn hóa canh tác trên ruộng bậc thang đã trở thành một phần không thể thiếu đối với những ai muốn tìm hiểu về đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc Hoàng Su Phì.

Ở Bản Phùng, địa bàn cư trú của người dân La Chí, toàn bộ diện tích đất trồng lúa đều là ruộng bậc thang, ruộng có khi nằm treo leo trên lưng chừng núi, có khi nối liền từ đỉnh núi xuống tận khe suối với độ cao hàng trăm mét. Người La Chí đã biến mọi loại địa hình đồi núi thành ruộng bậc thang và đã được du khách đánh giá là một trong những danh thắng đẹp nhất Việt Nam.

Bên cạnh những giá trị về vật chất, lịch sử, văn hóa thì ruộng bậc thang Hoàng Su Phì còn mang giá trị thẩm mỹ cao và giàu tính nghệ thuật. Việc danh lam thắng cảnh ruộng bậc thang Hoàng Su Phì được xếp hạng Di tích cấp Quốc gia, kết hợp với việc xây dựng các làng văn hóa du lịch cộng đồng, bảo tồn những phong tục tập quán, lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc… hứa hẹn mang lại triển vọng cho phát triển du lịch địa phương, góp phần giúp người tăng thêm thu nhập và ổn định cuộc sống. Sự ra đời của phương thức canh tác ruộng bậc thang là sự cống hiến to lớn của dân địa phương đối với sự phát triển kinh tế của vùng đất này.

Ông Lù Văn Chung - Phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Hoàng Su Phì cho biết: Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì là một danh thắng “đặc biệt” do người dân sáng tạo trong quá trình lao động hàng trăm năm nay và đang tiếp tục khai thác nó. Huyện sẽ có nhiều giải pháp để bào tồn, gìn giữ di tích, kết hợp với việc quảng bá hình ảnh và phát triển du lịch. . .

Mỗi lần về Hoàng Su Phì là mỗi lần cảm nhận riêng bởi dáng núi, dáng sông nơi đây đã góp phần tạo nên một bức họa đồng quê tuyệt đẹp giữa núi rừng với đầy đủ các nét vẽ chấm phá. Danh thắng ruộng bậc thang Hoàng Su Phì không chỉ tuyệt đẹp khi mùa lúa chín mà hình ảnh những thửa ruộng vào mùa cấy loang loáng nước hay người nông dân miệt mài với đường cày cũng đủ làm say lòng du khách.

Biện Luận

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Những chỉ dẫn của Hồ Chí Minh về báo chí vẫn còn nguyên giá trị
Nhân tố chủ quan hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh/Phát huy dân chủ, chăm lo đời sống nhân dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Làng Văn hoa - Du lịch các dân tộc Việt Nam: Khai thác và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống
Ngày Xuân đi hội/ Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam với các lễ hội mùa xuân
Nhớ Tết xưa/Tết đông của người Hà Nhì/ Bánh tẻ Phú Nhi rộn ràng đón Tết
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site