12:28 | 28/01/2017

Ngày Tết trong tâm thức của người Việt

(LV) - Tết không chỉ là khoảnh khắc giao mùa, khoảnh khắc của tiết thời tuần hoàn theo lẽ tự nhiên của vũ trụ mà Tết còn chứa đựng những ký ức văn hóa ẩn dấu trong tâm thức mỗi người dân đất Việt. Tết còn chứa đựng những nét văn hóa phong tục, tập quán vô cùng độc đáo và đặc sắc.

>>> Đông yêu thương 

Ngày Tết với những dấu ấn trường tồn

Tết trong tâm thức văn hóa của người Việt không chỉ để vui chơi, để ngơi nghỉ mà còn là dịp để con người trở về với nguồn cội, trở về với những giá trị văn hóa truyền thống, với những phong tục, tập quán và với “thịt mỡ, dưa hành, cây nêu, câu đối đỏ” đã ăn sâu trong tiềm thức của mỗi con người.

Từ người già đến trẻ em, từ người nông dân “tay lấm chân bùn” đến những doanh nhân hay tầng lớp trí thức đều háo hức mong ngóng, đón chờ ngày Tết. Người ta đi chợ sắm Tết, gói bánh chưng, mổ lợn, giã giò, quét dọn nhà cửa, bao sái đồ thờ, trang hoàng nhà cửa… Các cụ già trong ngày Tết được con cháu mừng thọ; trẻ nhỏ thì nôn nóng được người lớn “lì xì”, và đặc biệt hơn là khát khao được mặc áo đẹp. Mặc dù không khí vui tươi của ngày Tết được lặp đi lặp lại một cách tuần hoàn, năm này qua năm khác, đời này sang đời khác. Nhưng, những phong tục đó luôn được khắc họa trong tâm thức người Việt từ thuở ấu thơ cho đến xế chiều.

Trong tâm thức của người Việt Nam in đậm dấu ấn ngày Tết với những khát vọng sum họp gia đình, cùng với cộng đồng cầu mong cho cuộc sống ngày càng an khang thịnh vượng.

Mâm cỗ Tết thể hiện đậm nét văn hóa ẩm thực giữa các vùng miền
Mâm cỗ Tết thể hiện đậm nét văn hóa ẩm thực giữa các vùng miền.

Hễ là người Việt không ai lại không khắc ghi trong tiềm thức về nguồn cội của mình. Điều đó đã trở thành một dòng chảy văn hóa của dân tộc được lưu giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, được hiện thực hóa qua nhiều phong tục, tập quán trong đó có phong tục thờ cúng tổ tiên đã đi vào tâm thức dân tộc không chỉ như một giá trị đạo đức mà còn như một giá trị văn hóa.

Tết trong dòng chảy tâm thức của người Việt

Văn hóa phong tục, tập quán ngày Tết qua tâm thức người Việt, trước tiên được biểu đạt bằng phong tục thờ cúng tổ tiên. Với bất kỳ người dân đất Việt nào, việc về quê ăn Tết không chỉ là vui vầy, sum họp bên mái ấm gia đình, mà người ta trở về là để thăm mộ gia tiên, thắp hương bàn thờ, khấn vái ông bà, thăm họ hàng, làng nước gần xa. Và trong một ý nghĩa nào đó còn là trở về để tỏ lòng biết ơn với các đấng sinh thành cũng như tự ý thức về sự tồn sinh của bản thân trong mối quan hệ với tông tộc, với gia đình.

Cùng với phong tục thờ cúng tổ tiên, một phong tục khác không thể không nói đến trong văn hóa phong tục ngày Tết cổ truyền của dân tộc đó là tục thờ cúng ông Táo. Từ góc nhìn văn hóa phong tục mà còn từ góc nhìn văn hóa gia đình và xã hội thì cái bếp của ông Táo là tượng trưng cho gia đình, cái bếp là đơn vị nhỏ nhất của xã hội.

Để thông quan với thần linh, người Việt đã dựng những cây nêu ngày Tết (hay còn gọi là cây vũ trụ) - biểu tượng cho vũ trụ luận ba tầng của người xưa. Trên cây nêu người ta treo một ngọn đèn sáng với lối giải thích của dân gian là soi đường cho tổ tiên về ăn Tết, nhưng ý nghĩa thực sự của nó là biểu trưng cho nghi lễ thờ mặt trời, thờ lửa. Để xua đuổi tà ma về quấy nhiễu trong ngày Tết, người ta còn buộc những chiếc chuông và khánh nhỏ bằng đất nung phát ra âm thanh khi gió thổi làm cho ma quỷ khiếp sợ vì tưởng đang đứng trước vị thần hay đức Phật. Người ta còn dùng vôi trắng rắc trên sân hình cây cung và mũi tên để trừ tà ma.

Cũng trong dòng tâm thức văn hóa này, ngoài phong tục tiễn đưa ông Táo, lễ tiễn tổ tiên, lễ tạ trường và lễ tất niên cũng là những phong tục không thể thiếu vắng trong văn hóa ngày Tết. Và ngày ba mươi tháng Chạp, cư dân từ khắp mọi miền tổ quốc đều làm cỗ ăn mừng và gọi là “cỗ tất niên”.

Ý nghĩa thiêng liêng của lễ giao thừa là cầu phúc. Người ta tin rằng, vào thời khắc đặc biệt quan trọng, thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, thời khắc mà mọi hy vọng năm mới bắt đầu một chu kỳ mới sẽ có sự thay đổi theo chiều hướng tốt đẹp hơn. Vì vậy phải “tống cựu nghênh tân”, phải tạ lễ thần linh.

Khai bút đầu xuân
Khai bút đầu xuân.

Vào dịp Tết, người Việt còn mua trầu cau để cầu may. Trong mấy ngày Tết, nhà luôn luôn có lửa, có đèn sáng, hương khói liên tục - người Việt xem chân gà để cầu mong được những thông tin tốt lành của năm mới. Người ta mừng tuổi, mừng thọ, chúc tụng, thăm viếng nhau, khai bút, khai tâm… Đặc biệt, người ta còn tham gia vào nhiều trò chơi được diễn ra nơi sân đình hay nhà văn hoá như đánh cờ người, kéo co, đánh vật, bịt mắt bắt dê, leo cột mỡ, chọi gà...

Cùng với những phong tục trên có những tập quán đã trở thành sinh hoạt văn hóa không thể thiếu của người Việt. Đó là tập quán chơi hoa trong ngày Tết mà nhà nào cũng phải có một cành đào hay cây mai, một chậu cúc, cụm hồng nhung hoặc hoa dơn nở đỏ chói để cho vui cửa vui nhà.

Trước nay, thú chơi tranh, xin chữ là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần người Việt. Những bức tranh mang những hình vẽ khác nhau: Hái dừa, gà mẹ gà con, chuột vinh qui bái tổ, Phúc Lộc Thọ, Thần Trà… Bức nào cũng xanh đỏ lòe loẹt, bức nào cũng có những nét hỏm hỉnh mà ngây thơ, bức nào cũng làm cho chúng ta thích thú.

Những phong tục độc đáo ngày Tết không chỉ có giá trị trong xã hội xưa, mà còn có vai trò quan trọng trong xã hội đương đại, trong việc giáo dục đạo đức, tinh thần đoàn kết yêu thương, kính trọng Tổ tiên ông bà.

Từ khi văn minh phương Tây vào Việt Nam và quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá xã hội, các phong tục cổ truyền trong Tết Nguyên đán đã được giản lược đi rất nhiều. Nhưng, chúng ta biết gạn đục khơi trong, xóa bỏ những hủ tục và lưu giữ những phong tục tốt đẹp để bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc trong xu thế đổi mới và hội nhập quốc tế, mà không đánh mất bản sắc riêng của mình.

Tố Oanh

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site