05:21 | 08/05/2020

Làng thúng chai Phú Mỹ

(LV) - Làng nghề Phú Mỹ (xã An Dân, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên) vốn được gọi với cái tên là “làng thúng chai”. Nghề được truyền dạy từ đời này qua đời khác, vừa là công ăn việc làm, vừa là cái nghề gắn bó, tạo nên một nếp sống với người dân Phú Mỹ.

>>> Tinh hoa gốm Chăm làng Bàu Trúc

Công đoạn làm công phu

Đan thúng chai là nghề khó, đòi hỏi người thợ phải có đôi tay khéo léo, khỏe mạnh, có kinh nghiệm và kỹ thuật tốt. Do vậy, để làm ra được một chiếc thúng chai cần phải trải qua rất nhiều công đoạn như: vót nan, lận vành, đan mê, nức vành, trét dầu, trét phân bò…

 

Thợ lành nghề đang chọn cật tre để làm vành, nứt, lận vành bằng cước nilon trắng
Thợ lành nghề đang chọn cật tre để làm vành, nứt, lận vành bằng cước nilon trắng . Ảnh: Mạnh Hoài Nam

Thúng chai của Phú Mỹ có điểm đặc biệt là chỉ sử dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ của địa phương. Theo nhiều người dân làng nghề, cây tre trồng trên đất Phú Mỹ chịu nước tốt, dẻo dai nên khi vót nan, đan mê thành thúng không bị giòn, không gãy và không bị “rút” nên chất lượng rất bền. Trước hết, người thợ chặt tre phải chọn loại tre mỡ già độ 60% trở lên, mọc ở vùng đất cát, dọc các bờ sông càng tốt. Sau đó chọn những nan tre cật, vót mỏng đều rồi đem phơi 4 đến 5 nắng. Tiếp đến, người thực hiện công đoạn đan mê thúng cũng phải rành nghề, khéo tay thì từng chiếc nan đan mới đều khít, thẩm mỹ và độ bền càng tăng cao.

 

Người thợ đang thực hiện công đoạn vót nan
Người thợ đang thực hiện công đoạn vót nan . Ảnh: Mạnh Hoài Nam

Làng nghề Phú Mỹ không tạo hình thuyền thúng trên cạn (đóng trụ trên mặt đất) mà tạo hình dưới một cái hố. Những gia đình làm thuyền thúng với quy mô lớn thì trước nhà đào sẵn nhiều hố với chiều rộng, cao tương đương với kích thước cần thực hiện. Khi đan mê xong, người thợ đặt mê xuống hố. Bằng con mắt tinh tường, đôi tay khéo léo kết hợp với một số dụng cụ, người thợ mới bắt đầu tạo hình. Tạo hình đến đâu, dùng cát xung quanh để tấn xuống và cứ thế người thợ hoàn chỉnh thuyền. Đây là điểm khác biệt độc đáo so với các địa phương khác. Cách làm này mất khá nhiều thời gian và công sức nhưng lại cho ra một sản phẩm đạt độ an toàn và kỹ thuật cao.

Kỹ thuật đan độc đáo

Khâu tạo hình hoàn tất, người thợ kiểm tra và định mẫu lần cuối rồi mới cắt, gọt nan cho sát mép để đặt vành. Khâu đặt vành còn gọi là lận vành. Tre lận vành phải là loại tre đặc biệt được tuyển chọn từ hàng trăm cây mới có được một cây tốt. Người lận vành giỏi đến đâu mà tre xấu hoặc người vót vành không đạt thì cũng khó cho ra một sản phẩm hoàn hảo. Vành được làm từ cật tre tốt nhằm giữ thăng bằng cho thuyền. Dây cột vành là loại cước chuyên dụng có khả năng chịu nắng mưa tốt, giá thành khá cao. Khi vành đã lận xong, thuyền thúng được mang đi phơi nhiều nắng.

 

 
Dùng dùi đục với lưỡi chạm gõ cho các nan khít với nhau khi đan mê để thúng không vô nước, bền đẹp
Dùng dùi đục với lưỡi chạm gõ cho các nan khít với nhau khi đan mê để thúng không vô nước, bền đẹp . Ảnh: Mạnh Hoài Nam

 

Lận thúng chai trong hầm đất
Lận thúng chai trong hầm đất .

Ít ai biết rằng, phân bò là nguyên liệu đặc biệt quan trọng đối với chiếc thuyền thúng. Phân bò tươi được đánh nhuyễn, trát và quét đều một lớp khá dày vào các khe nan. Theo những người làm nghề, phân bò có tác dụng làm kín khe, ngăn không cho nước thấm vào trong. Và để giữ cho lớp phân bò thêm chắc chắn, công đoạn tiếp theo là quét lớp dầu rái bên ngoài lẫn trong thuyền thúng. Dầu rái là loại hóa chất màu trắng đục, có tác dụng chịu nước, chịu nắng rất tốt, bảo vệ lớp nan. Lớp dầu rái khô sẽ cho ra màu nâu sẫm đục, giúp thuyền thúng thêm cứng cáp.

 

Nứt vành là một công đoạn khó, quyết định độ chắc chắn của thúng chai
Nứt vành là một công đoạn khó, quyết định độ chắc chắn của thúng chai. Ảnh: Mạnh Hoài Nam

Trong kỹ thuật làm thúng thì giai đoạn trét dầu rái là quan trọng nhất, vì nó quyết định sự thành bại của sản phẩm. Nếu không có bí quyết này, sản phẩm sẽ rất khó sử dụng. Mặc dù làng có đến khoảng 50 hộ gia đình làm nghề đan thúng chai nhưng chỉ có một vài hộ biết được “bí kíp” trộn dầu rái trét thúng. Đặc biệt, dầu rái ở đây chỉ dùng loại chai được lấy ở các miền núi huyện Đồng Xuân mới có thể nâng tuổi thọ của một chiếc thuyền thúng lên đến 12 - 15 năm.

 

Người thợ cắt gọt những dăm tre trước khi trét phân bò để hoàn thành sản phẩm
Người thợ cắt gọt những dăm tre trước khi trét phân bò để hoàn thành sản phẩm . Ảnh: Mạnh Hoài Nam

Chỉ cần một sơ suất nhỏ trong khâu tạo hình thì khi sử dụng, thuyền thúng cũng bị thấm nước hoặc bị đánh úp. Ưu điểm của thúng chai Phú Mỹ là rất khó bị lật, dễ xoay trở trong không gian hẹp bởi dáng vóc tròn xoay. Hơn nữa, thúng nan rách còn đem về trét và vá lại được còn thúng nhựa nếu bị vỡ do đâm va thì không thể sử dụng được nữa.

 

Sau khi lận vành xong, thúng được phơi khô và quét các lớp chống thấm
Sau khi lận vành xong, thúng được phơi khô và quét các lớp chống thấm.

Nghề đan thúng chai không những góp phần bảo tồn, phát huy truyền thống làng nghề ở địa phương mà còn góp phần cải thiện, nâng cao đời sống người dân.

Quý Bình

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Hà Nội linh thiêng và hào hoa qua các ca khúc/ " Giai điệu núi rừng" tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Tết Độc lập nhớ về Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại
Chọn người tài - đức để phát triển đất nước/ Sặc sỡ trang phục Hà Nhì Hoa
95 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2020)Tính chiến đấu của Báo chíCách mạng Việt Nam và bản lĩnh,trách nhiệm người làm báo
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site