03:44 | 15/06/2012

Vài cảm nhận về cải cách của Hồ Quý Ly

(LV) - Trải qua nhiều thập kỷ, các nhà xã hội học đã đưa ra những ý kiến đánh giá khác nhau về mặt tích cực và sai lầm của triều Hồ đối với dân tộc ta ở cuối thế kỷ XIV đầu thế kỷ XV. Tất cả những ý kiến ấy dù khác nhau cũng đều là những nhận định có ý nghĩa biện chứng để phân tích thực trạng bối cảnh xã hội lúc bấy giờ.

Cuối thế kỷ XIV, triều Trần lâm vào thời kỳ khủng hoảng nghiêm trọng, dân tình đói kém, bị áp bức nặng nề, lòng dân oán hận ngày một tăng cao đối với quan lại triều đình. Sự mâu thuẫn đó thực chất là mâu thuẫn giữa cơ cấu kinh tế xã hội với thiết chế chính trị nội tại của triều Trần mà Trần Nghệ Tông là người đứng đầu lúc bấy giờ. Trong bối cảnh đó, Hồ Quý Ly được vua Trần giao cho nhiều trọng trách, quyền thế và vì vậy ông đã có tư tưởng cải cách lớn, một mấu chốt của sự phát triển mà hai yếu tố thiết chế chính trị với kinh tế xã hội lúc bấy giờ là nội dung chính cho việc cải cách.

Cũng trong bối cảnh rối ren đó, đã xuất hiện những tham quan, bọn cơ hội chính trị nhằm lật đổ chức vị lẫn nhau, ngày càng trở nên gay gắt hơn và tàn bạo hơn. Cùng thời điểm ấy, Nhà nước quân chủ phong kiến cũng phải đối phó với thù trong giặc ngoài chủ yếu là quan lại triều Trần, sự bất đồng của dân với Nhà nước Trung ương và nguy cơ xâm lược phương Bắc, sự tấn công của quân Chiêm Thành ở phương Nam, một dấu hiệu sụp đổ của vương triều đã đến gần. Để giải quyết những mâu thuẫn nói trên, theo Hồ Quý Ly, không có cách nào khác phải tiến hành ngay việc cải cách sâu rộng và toàn diện từ thiết chế chính trị đến cơ cấu kinh tế từ Trung ương đến địa phương mà chủ yếu là quản lý ruộng đất. Kế đó phải giải quyết nhiều vấn đề khác nhất là hệ tư tưởng đã thành gốc rễ như tính đặc quyền, đặc lợi, yếu kém về chính sách kinh tế, quân sự, an ninh xã hội tín ngưỡng, tôn giáo…

Hồ Quý Ly đã nhìn thấy rõ sự mâu thuẫn nội tại trong nước nên ông đã quyết tâm tiến hành con đường cải cách ngay trong thời kỳ ông làm quan dưới triều Trần mà không đợi đến khi trở thành quân vương. Có thể nói sự tiến hành cải cách hành chính Nhà nước của Hồ Quý Ly là toàn diện và quyết liệt. Về chính trị ông thâu tóm toàn quyền lực về Nhà nước Trung ương, thay đổi một số cơ chế chính sách trong hệ thống quản lý của quan lại ở địa phương nhất là dùng quyền lực để hạn chế sức sản xuất chủ yếu là ruộng đất, mặt khác bãi bỏ số chức quan, quy định lại quyền hạn chức quan hiện đang nắm giữ ở địa phương.

Hàng năm, chính quyền và nhân dân địa phương vẫn tỏ lòng biết ơn vị vua  có nhiều cải cách được ghi nhận
Hàng năm, chính quyền và nhân dân địa phương vẫn tỏ lòng biết ơn vị vua có nhiều cải cách được ghi nhận.

Trong lực lượng quân đội, ông cho chỉnh đốn lại đội ngũ, tuyển chọn những người khỏe mạnh, có đức có tài, trung thành với dân tộc, chính triều với đất nước. Bên cạnh đó, ông tăng cường bổ sung vũ khí, đúc súng, cải tiến vũ khí có khả năng tiến công địch hiệu quả cao. Hồ Quý Ly chú trọng đến hệ thống phòng thủ, đào hào, đắp lũy xây thành kiên cố. Mặt khác Nhà nước tiến hành kiểm tra hộ tịch, hộ khẩu trên cơ sở đó để xây dựng kế hoạch quản lý nhân khẩu, tuyển lính, huấn luyện thành đội quân hùng mạnh, phòng thủ đất nước, chủ động tác chiến có bài bản. Về kinh tế, Nhà nước phải nắm quyền lực để điều chỉnh xã hội như hạn điền, quy định cụ thể cho quý tộc, vương hầu, hạn nô cho từng đối tượng thứ bậc gia nô, số lượng nô tỳ. Bên cạnh những chính sách tài chính tiền tệ, Nhà nước tiến hành đổi tiền từ tiền đồng sang tiền giấy có nhiều loại mệnh giá khác nhau. Với chính sách kinh tế ấy của Nhà nước mà đã ảnh hưởng đến đội ngũ quan lại nhà Trần và tất nhiên ảnh hưởng đến đời sống người dân lao động vốn đã cùng cực nay càng khó khăn hơn nhiều.

Trong văn hóa xã hội, Hồ Quý Ly tập trung vào chính sách khuyến học, học chữ Nôm, quy định các chức giáo, mở trường học ở các phủ, châu, cải tiến lề lối thi cử, chọn nhân tài theo phương châm học đi đôi với hành. Có thể nói từ năm 1396 - 1405 là cả một thời gian mà Hồ Quý Ly bỏ nhiều công sức để thực hiện ý tưởng cải cách một cách quyết liệt, táo bạo, liên tục trên nhiều phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Tuy nhiên, hiệu quả không cao, có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan trong quá trình thực hiện sách lược cải cách.

Thực tế là chưa có sự chuẩn bị kỹ càng và triển khai quá sớm việc cải cách từ khi Hồ Quý Ly còn là quan trọng trách của triều Trần cho đến khi trở thành quân vương nên bước đi không vững chắc, thế và lực còn yếu. Ông vẫn nặng tư tưởng của thể chế chính trị quân chủ và cá nhân ông chứa đựng hàm ý chống Trần. Trong khi đó, khả năng ngoại xâm là rất lớn, nội bộ lục đục, lòng dân oán trách, vì thế công cuộc cải cách của Hồ Quý Ly không hiệu quả, thậm chí đó còn là một nguyên nhân quan trọng trong việc thất bại trước sức mạnh của quân Minh dẫn đến sụp đổ cơ đồ nhà Hồ. Vì thế người ta ví Hồ Quý Ly như ngôi sao băng bừng sáng rồi tắt biến.

Công cuộc cải cách của Hồ Quý Ly và việc sụp đổ ngay trong cuộc tấn công của ngoại bang đã để lại cho hậu thế những bài học về đối nhân xử thế sâu sắc.

Những tư liệu lịch sử còn lưu lại ở triều Hồ về chính sách cải cách, cách đây hơn 6 thế kỷ, những việc đúng, sai, thế hệ tiếp nối đã rút đúc được những kinh nghiệm và chỉ ra những bài học rồi suy ngẫm, điều chính để có những quyết sách thích hợp cho sự thắng lợi của các triều đại sau này.

Sắp tới, Thanh Hóa đón nhận bằng Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, một công trình kỳ vĩ mà nhân dân ta đã tạo dựng. Đồng thời, hậu thế cũng nhìn lại những trang sử sự nghiệp của Hồ Quý Ly và cũng ghi nhận những đóng góp, sự điều hành, chỉ đạo của ông về việc thi công thành đá quân sự có một không hai ở Đông Nam châu Á, để rồi hôm nay trở thành di sản quý giá của nhân loại.

Hoàng Hoa Mai

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site