10:51 | 21/08/2012

12 di tích Lịch sử Văn hóa Quốc gia đặc biệt huyện Tân Yên:

Những dấu son của lịch sử

(LV) - Đó là 12 di tích, cụm di tích lịch sử văn hóa gắn liền với những chiến công của cuộc Khởi nghĩa Yên Thế trên địa bàn huyện Tân Yên. Với những giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử, ngày 10/5/2012 thật vinh dự khi 12 di tích, cụm di tích này nằm trong hệ thống 23 di tích, cụm di tích được Thủ tướng ra quyết định xếp hạng: Di tích Quốc gia đặc biệt.

 

Tái hiện lễ tế ngựa tại Đình Vồng, xã Song Vân
Tái hiện lễ tế ngựa tại Đình Vồng, xã Song Vân. Ảnh: Sở VHTTDL tỉnh Bắc Giang

1.Đình, chùa Hả - làng Hả xã Tân Trung

Đình Hả được xây dựng vào thời Lê - Nguyễn thế kỷ XVII. Tại di tích Lịch sử Văn hóa này, ngày 16/3/1884 Lương Văn Nắm và nghĩa binh của ông đã ăn mừng chiến thắng và chính thức làm Lễ tế cờ phát động phong trào khởi nghĩa Yên Thế. Sau trận thua Đức Lân Phú Bình không lâu, giặc Pháp đã triệt phá đình, chùa Hả, lấy gỗ về xây đồn binh.

Tranh thủ thời gian tạm hòa hoãn lần thứ 2 với thực dân Pháp (1897-1909) Hoàng Hoa Thám đã cho xây dựng lại ngôi đình. Cảm phục trước khí phách người anh hùng Đề Nắm, ngày khánh thành đình, Đề Thám cùng dân làng đã rước bài vị Đề Nắm vào trong khám thờ trong đình và tôn ông như một vị Thành hoàng làng. Ngôi đình cổ, thấm đẫm dấu ấn của 2 ông Đề, hai vị thủ lĩnh tối cao của Khởi nghĩa Yên Thế. Ngày 10/3/1994 di tích đình, chùa Hả được Bộ Văn Hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận di tích LSVH.

2. Khu lưu niệm danh nhân Hoàng Hoa Thám tại làng Trũng

Lãng Trũng (nay là thôn Quang Châu) xã Ngọc Châu – quê hương thứ 2 của Hoàng Hoa Thám. Tại khu di tích lưu niệm danh nhân Hoàng Hoa Thám gồm có Đền thờ Hoàng Hoa Thám; Đình (chỉ còn nền cũ), chùa làng Trũng; Di tích nền nhà gắn bó với thời niên thiếu Hoàng Hoa Thám (từ năm ông 5 tuổi đến 17 tuổi) và mộ phần của thân tộc Hoàng Hoa Thám.

Lễ hội đền Trũng hàng năm tổ chức vào ngày mùng 5 tháng giêng. Lễ hội có màn Hoàng Hoa Thám tế cờ khởi nghĩa rất ấn tượng. Tại đây còn lưu truyền những huyền tích về khoảng thời gian cuối cùng của Hoàng Hoa Thám. Ngày nay, dân làng Trũng rất tự hào vì chính mảnh đất này đã nuôi dưỡng nên Hoàng Hoa Thám, một võ tướng tài năng, vị thủ lĩnh của phong trào khởi nghĩa nông dân Yên Thế.

Khu lưu niệm danh nhân Hoàng Hoa Thám đã được UBND tỉnh Bắc Giang công nhận Di tích LSVH năm 2003. Bộ VHTTDL công nhận Di tích LSVH năm 2012.

3. Đồi Phủ, Nghĩa địa Pháp

Đồi Phủ trước có tên gọi là đồi Nam Sơn, hay Đồi Đình, vì trên đỉnh đồi có một ngôi Đình của làng Chuông. Khi thực dân Pháp cho xây dựng đồn bốt, Phủ huyện ở đây vào năm 1895 thì đình phải di chuyển về làng, từ đây cái tên Đồi Phủ thay thế Đồi Đình.

Đây cũng là nơi hai lần chứng kiến kết quả của hai cuộc hoà hoãn giữa Pháp và Đề Thám (lần 1 từ 1894-1897, lần 2 từ 1897-1909) với các sự kiện tiêu biểu: Đề Thám bắt Sécnay, Đề Thám 2 lần ra Nhã Nam với tinh thần của một nhà yêu nước chống kẻ thù xâm lược.

Đồi Phủ hiện nay là một khu đất trống nhưng xung quanh là cả một hệ thống dày đặc di tích lịch sử quan trọng, tạo nên một điểm du lịch đặc biệt của huyện Tân Yên.

4. Chùa Phố - Nam Thiên tự

Chùa Phố, còn gọi là chùa Nam Thiên xây dựng năm 1882 (nay thuộc thị trấn Nhã Nam). Cổ xưa chùa thuộc làng Cầu. Khi làng Cầu bị giặc Cờ Đen triệt hạ cuối thế kỷ XIX, thì chùa do làng Chuông kiêm quản. Từ năm 1885 thực dân Pháp lập đồn Nhã Nam và đặt Phủ lỵ tại đây thì chùa chuyển về phố.

Chùa Nam Thiên tự nằm về sườn phía đông nam Đồi Phủ. Phía trước là đình, chợ Nhã Nam, khu nhà kho của Sécnay, nhà đốc tờ Zina và khu bãi tập của binh lính Pháp - Việt. Theo thời gian đình đã mất, chợ chuyển đi nơi khác, khuôn viên chùa thu hẹp và chỉ còn 3 gian nhà chung. Năm 1988, Chùa Nam Thiên đã được tu bổ nâng cấp.

Chùa Phố - Nam Thiên tự nằm bên Đồi Phủ, chứng kiến những sự kiện quan trọng liên quan tới phong trào khởi nghĩa Yên Thế nên tháng 1/1989 di tích Chùa Phố - Nam Thiên Tự được Bộ VH –TT công nhận Di tích LSVH. Lễ hội Đình phố - Chùa Nam Thiên được tổ chức vào ngày 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm.

5. Đình làng Chuông

Chuông là làng cổ, nay thuộc Nhã Nam, Tân Yên. Đình làng Chuông xây dựng thời Lê Trung Hưng, gồm 3 gian, hai chái, hai dĩ. Kết cấu thượng con chồng trụ giá chiêng, hạ con chồng cốn kê, 6 hàng chân cột, hậu cung có khám thờ đặt long ngai bài vị.

Đình làng Chuông thờ Cao Sơn – Quí Minh, Trấn Giang đô thống và tại đây còn thờ Nàng Giã đại thần. Tại đây Hoàng Hoa Thám tổ chức nhiều cuộc họp quan trọng, tổ chức những trận đánh khiến giặc Pháp bạt vía kinh hồn.

Năm 1989 đình làng Chuông được Bộ VH – TT công nhận Di tích LSVH.

6. Đền Gốc Dẻ- Đền thờ Cả Trọng

Đền nằm về phía Bắc Đồi Phủ, có tên goi: “Đức Trọng từ” do nhân dân thôn Đoàn Kết xã Nhã Nam đặt năm 1989 khi trùng tu đền. Đây là nơi thờ Cả Trọng (Hoàng Đức Trọng) – con trai Hoàng Hoa Thám.

Ngôi đền này có trước năm 1913, lúc đó chỉ là cái lán nhỏ thờ thổ công dưới gốc dẻ của người dân làng Vàng (bây giờ là Đoàn Kết). Năm 1910, Cả Trọng hy sinh ở Mỏ Thổ, nghĩa quân đem thi hài ông chôn tại Quỳnh Lâu. Giặc Pháp biết, cho đào lên đem về Nhã Nam để ở khu Gốc Dẻ rồi chôn ở đó. Sau này vợ hai của Cả Trọng là bà Hai Lạc cho xây đền và từ đó dân làng thường đến thờ cúng. Năm 1936 ngôi đền được tu sửa với qui mô lớn hơn và đắp tượng Đức Ông.

Cả Trọng gồm toàn tiền tế 3 gian và hậu cung, xây dựng đơn giản, không chạm khắc cầu kỳ. Năm 1989 Đền Cả Trọng được Bộ VH-TT công nhận Di tích LSVH.

7. Đền Gốc Khế, Nhã Nam

Đền Gốc Khế nằm về phía Nam Đồi Phủ, không xa Chùa Nam Thiên. Đền có từ xa xưa, thờ Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn.

Nằm trong hệ thống những di tích lịch sử quan trọng của Đồi Phủ, Đền Gốc Khế là nhân chứng quan trọng trong khởi nghĩa Yên Thế. Cần tiếp tục sưu tầm tư liệu, tìm hiểu về di tích này.

8. Ao ông Chấn Ký

Ao ông Chấn nằm dưới chân Đồi Phủ, nay gần ngã 3 thị trấn Nhã Nam. Từ năm 1909 thực dân Pháp tập trung về Nhã Nam mở chiến dịch lớn đánh lên Phồn Xương, tương quan lực lượng có lợi cho giặc Pháp và nhiều tướng lĩnh của nghĩa quân bị địch bắt, giam cầm, tra tấn tại Đồi Phủ. Trong những ngày cuối cùng của Phong trào khởi nghĩa Yên Thế tại Nhã Nam đã xẩy ra một sự kiện chấn động lịch sử, đó là sự kiện về cái chết của Hoàng Hoa Thám.

Theo các tài liệu, ngày 13/2/1913, Đề Thám bị 3 tên phản bội giết hại tại rừng Tổ Cú, cách Phồn Xương không xa. Ba tên này đã đem đầu của cụ Đề và 2 cận vệ của ông ra đồn Đồng Cờ nộp cho Pháp để lĩnh thưởng. Thực dân Pháp tổ chức lấy khẩu cung và cho gọi những người thân quen Đề Thám ở các làng xã đến nhận mặt. Sau cuộc nhận diện này, thực dân Pháp cho thả cả 3 cái đầu xuống ao ông Chấn Ký - Chủ hàng gạo Nhã Nam.

Với những gì đã diễn ra, di tích Ao ông Chấn Ký cũng là một địa chỉ thuộc di tích lịch sử Đồi Phủ.

9. Đình, chùa, đền, nghè Vồng xã Song Vân

Di tích đình, chùa Vồng toạ lạc trên một khu đất cao, quay mặt về hướng Đông Nam. Đình thờ Cao Sơn, Quý Minh và 18 vị quận công thời Mạc là người địa phương thuộc dòng họ Dương. Đình Vồng xưa có quy mô lớn, kiến trúc và điêu khắc tinh xảo nay mới được trùng tu lại. Chùa Vồng cổ kính đến nay cũng đã trên trăm năm tuổi. Cạnh đó là đèn, nghè Vồng. Đình, chùa Vồng vốn được dân gian truyền tụng về thế đất đẹp, phong thủy vượng, khi Tôn Thất Thuyết được triều đình cử lên đánh dẹp cuộc khởi nghĩa Đại Trận đã lên Đình Vồng bái lạy. Trong phong trào khởi nghĩa Yên Thế, nhiều thủ lĩnh phong trào nông dân Yên Thế đã về đây tế cờ, xin thần linh phù hộ để làm lễ xuất quân.

Lễ hội đình Vồng có từ lâu đời và là lễ hội của cả tổng Vân Cầu, gồm các xã Song Vân, Việt Ngọc, Ngọc Vân và Lam Cốt (huyện Tân Yên) ngày nay. Năm 1998, Hội đình Vồng được mở trở lại và diễn ra vào ngày 15, 16 tháng giêng.

Cụm di tích đình, chùa Vồng được UBND tỉnh Bắc Giang công nhận Di tích LSVH năm 2003. Bộ VHTT DL công nhận Di tích LSVH cấp Quốc gia năm 2012.

10. Đình Cao Thượng, xã Cao Thượng

Đình Cao Thượng gồm toà đại đình 5 gian 2 dĩ, hậu cung 3 gian thờ đức thánh Cao Sơn - Quý Minh. Đây là một công trình kiến trúc tiêu biểu, mang đặc trưng phong cách nghệ thuật của thời Lê thế kỷ XVII.

Trong Khởi nghĩa Yên Thế, Cao Thượng có một vị trí vô cùng quan trọng bảo vệ căn cứ của nghĩa quân và đình Cao Thượng là điểm đi về của Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân. Tại đây Hoàng Hoa Thám cho lập căn cứ ở trên núi Yên Ngựa.

Trong năm 1890, thực dân Pháp dò biết ở núi Yên Ngựa có quân của cụ Đề, nên đã tổ chức lực lượng tấn công. Trận đánh giữa thực dân Pháp với nghĩa quân diễn ra rất ác liệt. Với nước cờ như thần, đội quân Đề Thám đã dành chiến thắng. Đội quân của Pháp bị đè bẹp và tổn thất nặng ở Luộc Hạ. Điên cuồng, chúng đốt phá đình, chùa và núi Yên Ngựa. Vì thế, ngôi chùa trăm gian của làng đã bị tiêu huỷ. Ngôi đình Cao Thượng được nhân dân kịp thời cứu, nên không bị cháy. Song đình còn nhiều vết đạn găm trên cột cái, xà, kẻ...

Trải qua bao thời gian, cùng sự thăng trầm của đất nước, đình Cao Thượng vẫn còn bảo lưu được nhiều nét kiến trúc cổ kính, với những mảng chạm khắc trang trí độc đáo, tinh xảo, không phải nơi nào cũng giữ được. Đồng thời, trong đình còn nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị cho việc nghiên cứu lịch sử vùng đất, con người Cao Thượng xưa. Năm 2000, đình được Bộ VHTT công nhận Di tích LSVH.

11. Đình Nội, xã Việt Lập

Đình Nội được xây dựng ở một gò đất cao thuộc đất giáp Trong, giữa làng Nội và làng Lý. Đình do nhân dân ba giáp Tây, Mỹ, Trong của làng Nội xưa thuộc xã Hữu Mục, tổng Tuy Lộc Sơn, huyện Yên Thế, đóng góp xây dựng, nên gọi là đình Nội. Theo các hoạ tiết hoa văn mang phong cách độc đáo của thời Lê, trên câu đầu gian giữa của đình, có ghi “Tuế thứ Ất Mão tạo” chính là năm 1775, đời vua Lê Hiển Tông niên hiệu Cảnh Hưng thứ 34. Đình thờ Cao Sơn – Quí Minh.

Truyền rằng Đình Nội không được hướng. Trong khởi nghĩa Yên Thế, nghĩa quân thường qua lại đình Nội họp với cụ Đốc Tuân, Chánh Hoạch, khi biết chuyện, Hoàng Hoa Thám đã giúp dân “bắn” đình chuyển hướng và qua 2 lần mới thành. Năm 1988 Đình Nội được Bộ VHTT công nhận Di tích LSVH.

12. Đình Dương Lâm, xã An Dương

Đình Dương Lâm là nơi thờ Đức Thánh Cao Sơn, Lâm Giang Đô thống. Vốn là một ngôi đình cổ khởi dựng từ thời Lê, tiền đình có 3 gian, hai bên có tòa tả, hữu vu.

Đình Dương Lâm và cây Dã hương 100 tuổi
Đình Dương Lâm và cây Dã hương 100 tuổi. Ảnh: Đăng Khoa

Theo sử sách ghi lại, tại Dương Lâm có ông Dương Đình Hậu (còn gọi là Cai Hậu) đã giúp Hoàng Hoa Thám rất đắc lực trong việc đánh thực dân Pháp từ năm 1885-1895. Để đảm bảo an toàn cho các tướng lĩnh và nghĩa quân Yên Thế, cụ Cai Hậu đã cho đào một hầm bí mật từ hậu cung đình Dương Lâm xuyên ra bờ ao rồi thông đi nơi khác.Tại đây cũng đã chứng kiến rất nhiều cuộc họp quan trọng diễn ra giữa thủ lĩnh nghĩa quân với các tướng lĩnh, như Thống Lĩnh (Dương Lâm), Đề Trung (làng Hạ), Đề Thị (làng Thị), Thống Luận (làng Trũng)… Tại làng Dương Lâm đã diễn ra nhiều cuộc đụng độ giữa nghĩa quân Yên Thế với quân Pháp, bọn chúng đã vây làng Dương Lâm. Nhân dân và nghĩa quân đã cùng nhau kề vai sát cánh, dũng cảm chống lại kẻ thù dưới sự chỉ huy của Cai Hậu và Hoàng Hoa Thám buộc chúng phải rút lui.

Với đình Dương Lâm, tương truyền vốn được xây dựng ở khu Bãi Đình. Song vì lý do đình ở xa làng, giặc giã thường đến quấy phá nên Hoàng Hoa Thám đã cùng với nghĩa quân Yên Thế bàn với nhân dân di chuyển đình về vị trí trung tâm làng Dương Lâm như hiện nay. Đề Thám lại cùng cụ Cai Hậu trồng cây Dã Hương ở trước sân đình làm kỷ niệm, cây Dã Hương hiện trên 100 năm tuổi. Năm 1991, Bộ VHTT công nhận đình Dương Lâm là Di tích LSVH.

Hoài Nam

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site