21:07 | 05/10/2012

Đồn Phồn Xương - Biểu tượng bất diệt của Khởi nghĩa Yên Thế

(LV)- Trong suốt 30 năm bền bỉ kiên cường chống lại quân Pháp, các nghĩa sĩ Yên Thế do người anh hùng Hoàng Hoa Thám lãnh đạo bên cạnh tinh thần quyết tâm và ý chí quả cảm đã vận dụng một cách tài tình và khéo léo yếu tố địa hình thiên tạo để tạo nên một hệ thống đồn luỹ khá kiên cố trong khu vực đại bản doanh của mình trên vùng đất Yên Thế. Đó là các đồn luỹ như Cao Thượng, Hố Chuối, Khám Nghè, đồn Hom, Am Đông, Trại Cọ, Phồn Xương, Ao Rắn.

Đồn Phồn Xương
Đồn Phồn Xương.

Đó là thời kỳ mà một thời là nỗi kinh hoàng của thực dân Pháp mỗi khi đem quân đánh phá vào căn cứ Yên Thế. Trong hệ thống đồn luỹ đó, đồn Phồn Xương là nơi Hoàng Hoa Thám và bộ chỉ huy cuộc khởi nghĩa ở lâu nhất chỉ đạo đường lối chiến lược chiến thuật, tổ chức sản xuất chiến đấu cho đến năm 1909.

Đồn Phồn Xương bao gồm đồn chính Phồn Xương, các đồn phụ Am Đông, đồn Cả Can, đồn Hà Triều Nguyệt và công sự Hố Lấy, Tổ Cỳ bao quanh trên địa bàn hai xã Phồn Xương, Tân Hiệp. Cụm cứ điểm này được xây dựng vào hai năm 1894-1895.

Đồn chính Phồn Xương, còn có tên gọi là đồn Gồ, đồn Cụ, nằm ở nửa phía nam của một quả đồi cao gần 20m thuộc xã Phồn Xương, cách suối Gồ gần 800m về phía nam. Đây là căn cứ có quy mô lớn, cấu trúc khác với đồn Hố Chuối và các đồn khác. Đồn gần giống hình chữ nhật nằm dọc theo hướng Bắc - Nam, có diện tích chừng hơn 1 mẫu bắc bộ, bao gồm 2 vòng thành. Vòng thành ngoài bắt đầu từ sườn đồi phía đông chạy vòng ôm lấy chân đồi lên tới đỉnh đồi dày 0,80m và cao 4m. Dãy tường thành nội nằm trên đỉnh ngọn đồi gần giống hình chữ nhật. Tường thành nội mặt đông dài 71m, mặt bắc dài 85m. Tường đắp bằng đất nện chân dày 2m, cao 3m và trên mặt còn rộng 1m. Bên trong tường thành có 3 cấp khác nhau, có thể đứng hoặc quỳ đùi bắn được. Xung quanh tường đều chọc lỗ châu mai. Mặt tường ngoài đắp dốc thoai thoải như mái nhà. Khoảng cách giữa hai vòng thành chỗ rộng nhất là 20m hẹp nhất là 10m. Đồn có 3 cổng, cổng chính hướng Đông còn hai cổng phụ ở phía Nam và phía Bắc. Hai cổng phụ đều thông ra những cánh rừng rậm xung quanh. Đặc biệt cổng phía Bắc nối liền với cánh rừng của nửa quả núi còn lại, cổng chính cách bờ tường phía Bắc 15m trong có 4 bậc lên xuống. Bên trong cổng chính còn có một trạm gác nằm ở sườn tường phía Bắc hình vuông mỗi cạnh dài 2m. Bên trong cổng chính có hai lớp tường đất bảo vệ có chọc lỗ châu mai. Hai cửa phụ rộng 1,5m. Các cổng đều có hai lược cửa bên ngoài cổng chính, bên trong cổng toang và tất cả đều làm bằng gỗ lim. Trước cổng chính có một cây lim to và một nhà xe ở sát tường phía Bắc. Phía dưới là chiếc giếng nước nghĩa quân thường dùng. Trong đồn là hệ thống nhà ở, nhà khách và nhà kho. Tất cả đều là nhà tranh vách đất trộn rơm. Chỉ trừ chiếc nhà vuông tiếp khách là xây bằng gạch.

Nằm trong cụm cứ điểm Phồn Xương ở phía Tây Bắc đồn Am Đụng do Cả Dinh và Cả Huỳnh đóng giữ. Đồn xây dựng trên một quả đồi gần suối Am Đông (đoạn suối Gồ chảy qua) cách đồn chính Phồn Xương chừng 800m về phía Đông nay thuộc xóm Trung Xả Phồn Xương. Đồn được xây dựng vào thời gian hoà hoãn lần thứ hai (1897-1909).Đồn hình chữ nhật có tường đất bao quanh và chọc nhiều lỗ châu mai. Hai phía Tây và Nam đều có cổng ra vào. Trên mặt tường phía Nam có một trạm gác. Trong đồn có 4 dãy nhà tranh vách đất. Đồn nằm án ngữ trên con đường Nhã Nam- Luộc Giới- Đồng Bài. Những người ở trong đồn vừa có nhiệm vụ chiến đấu vừa có lo sản xuất lương thực. Trong đồn còn đào được nhiều vỏ đạn và thóc gạo cháy.

Cũng tại đây, ngày 30/01/1909, nghĩa quân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám chỉ huy đã chiến đấu dũng cảm chống lại cuộc tấn công trên quy mô lớn của đại tá Bataille. Trong trận này, quân Pháp với ưu thế về hoả lực mạnh song đã thất bại thảm hại dưới sự chiến đấu anh dũng của các nghĩa sĩ Yên Thế với vai trò chỉ huy nổi bật của vị nữ tướng dũng cảm, mưu lược: bà Ba Cẩn, vợ ba Hoàng Hoa Thám. Bà đã chỉ huy nghĩa quân truy đuổi quân Pháp chạy ra tới tận Chùa Lèo cách vị trí đồn hơn 3km.

Đối diện với đồn chính Phồn Xương về phía Đông Nam trên quả đồi thấp là ngôi đền Thề. Ngôi đền đã chứng kiến nhiều buổi lễ ăn thề của các nghĩa sĩ Yên Thế từ các nơi tình nguyện về gia nhập nghĩa quân Đề Thám. Năm 1984, nhân kỷ niệm 100 năm khởi nghĩa Yên Thế bùng nổ (1884- 1984), UBND tỉnh Hà Bắc đã quyết định cho xây dựng Nhà trưng bày về Cuộc Khởi nghĩa Yên Thế, dựng tượng đài người anh hùng Hoàng Hoa Thám ngay trên vị trí đồn xưa, cho phục dựng lại thành luỹ đồn Phồn Xương của nghĩa quân Yên Thế. Đồng thời cũng từ năm 1984, lễ hội Phồn Xương cũng chính thức được mở vào ngày 16/3 dương lịch hàng năm. Đồn Phồn Xương đã tiếp tục đi vào lịch sử và trở thành khu lưu niệm mang dấu tích của một thời lịch sử hào hùng, là nơi để du khách mọi miền về với đại bản doanh xưa, về với tinh thần bất diệt của Cuộc Khởi nghĩa Yên Thế . Ngày 10/5/2012, cùng với 22 địa điểm khác, đồn Phồn Xương được công nhận là điểm Di tích Quốc gia đặc biệt nằm trong hệ thống Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế tỉnh Bắc Giang.

Phương Thảo

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site