08:04 | 23/03/2013

Đền Vân và lễ hội vật cầu nước

(LV) - Yên Viên là một vùng đất có bề dày lịch sử lâu đời, từ đời này qua đời khác, các thế hệ người làng Yên Viên kế tiếp nhau xây dựng một đời sống cộng đồng làng xã ổn định, hài hoà. Được Nhà nước xưa phong tặng “Mỹ tục khả phong”, tiêu biểu là đền Vân và hội vật cầu nước.

>>> Trả lại không gian thiêng cho lễ hội 

Đền Vân - nơi thờ đức Thánh Tam Giang

Đền Vân còn được gọi là đền Chính, thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII), thuộc xã Yên Viên, huyện Yên Việt, phủ Thiên Phúc, trấn Kinh Bắc. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, chùa Diên Phúc thuộc làng Vân, xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.

Vật cầu nước ở hội đền Vân
Vật cầu nước ở hội đền Vân. Ảnh: Khuê Văn

Chùa Diên Phúc tọa lạc ngay chính giữa trung tâm làng Vân, ngoảnh mặt nhìn ra hướng Tây, xa xa là dòng sông Cầu thơ mộng chảy qua, phía trước ngôi chùa có chợ làng Vân (hay còn có tên là chợ Tam Bảo), phía Bắc chùa giáp với đền Trung, phía Nam giáp trường học, phía Đông giáp khu dân cư, xa xa là bến đò Vân. Các tài liệu, hiện vật hiện được lưu giữ trong di tích khá phong phú như: nhang án, bức cửa võng, ngai thờ, kiệu thờ, tàn lọng, bộ bát bửu… đều là những đồ thờ tự có giá trị khoa học, thẩm mỹ và giá trị kiến trúc - nghệ thuật.

Người được thờ ở đền là đức thánh Tam Giang Trương Hống - Trương Hát (nhị vị đại vương). Tục truyền rằng trước đây khi hai anh em giúp dân đánh giặc, trước ngày ra trận được báo mộng sẽ đánh thắng giặc Ân và điều đó đã linh ứng.

Lễ hội mừng chiến thắng

Hội cướp cầu nước làng Vân được tổ chức vào ngày hóa của Đức Thánh và cũng là lễ hội mừng chiến thắng. Hội cướp cầu nước là một lễ hội độc đáo và hấp dẫn của cư dân có nền nông nghiệp cổ truyền được tổ chức trước sân đền Chính từ ngày 14 đến hết ngày 17 tháng 4 (âm lịch).

Vào ngày hội, ban khánh tiết làm lễ nghinh sắc. Lễ vật gồm có: 3 quả cau, 3 lá trầu và 1 be rượu. Ông trưởng ban khánh tiết làm lễ xin phép thánh phụng sắc về đền để tổ chức lễ mừng khánh hạ vào hội vật cầu. Làm lễ thánh xong, quân cầu được lên sân trên để “uống rượu trận”.

Sau khi các thủ tục đã hoàn tất, chiêng trống nổi lên ba hồi chín tiếng. Quân cầu xếp thành 4 hàng ở sân cầu và làm lễ: Hai bàn tay đan vào nhau đặt trước bụng, rồi giơ lên ngang tầm mắt, đặt ở trước trán, cúi sát đất, quỳ gối, phủ phục lễ thánh, làm thủ tục đó 5 lần.

Quân cầu chuyển thành vòng tròn, lúc này tay trái giữ bụng, tay phải giơ cao đi vòng quanh sân cầu 5 lần vừa đi vừa hô “hí hạ, hứ hẹ”, tỏ rõ sự vui mừng phấn khởi. Từ vòng tròn 16 quân cầu lại chia thành hai hàng, rồi mỗi hàng một người đứng ra khoác tay, giáp vai nhau thể hiện sự đoàn kết hữu hảo, rồi bắt đầu vào làm lễ vật thờ. Trống nổi ba hồi, rồi trống giục ngũ liên, quân cầu ngồi thành vòng tròn ở dưới sân cầu, quay mặt vào hướng đền rồi cứ hai đôi một vào vật thờ (từ 3 đến 5 cặp vật thờ). Mỗi cặp làm động tác xe đài 3 lần để vật thờ trình thánh.

Sau lễ vật thờ, chuyển quả cầu từ đẳng ra giữa sân cầu, nổi trống lệnh, cuộc vật cầu bắt đầu. Khi trống lệnh nổi lên, quân cầu đứng dậy nâng cầu cao trên đầu, vừa reo hò vừa tranh nhau quả cầu để đặt vào lỗ bên đối phương. Nếu hai bên tranh cướp cầu ở giữa sân thì tiếng trống nhịp nhàng khoan thai, đến khi cầu được đưa gần đến lỗ của đối phương thì trống dục dồn dập liên hồi để thúc quân, cầu ra ngoài vạch thì trống cắt. Khi nghe tiếng trống cắt, quả cầu lại được đặt ở giữa sân để chờ hiệu lệnh của người cầm trịch điều khiển.

Làng quy định dưới đánh lên, trên đánh xuống. Vì Đền quay mặt về hướng Tây nên 2 lỗ cầu ở hai hướng Bắc – Nam. Nam đánh lên, Bắc đánh xuống, đánh được hai giờ thì nghỉ giải lao. Theo quan niệm, nếu đánh 3 quả mà bên trên được thì đó là điều tốt, năm đó sẽ mưa thuận gió hoà…

Kết thúc cuộc chơi, xóm đăng cai rửa sạch cầu rồi lại đặt lên đẳng để làm lễ tạ. Lễ vật cũng chỉ có trầu cau, hoa quả theo luật tục của làng “sáng tế chiều, chiều tế tịch”. Quân cầu lại xếp thành 4 hàng dọc trong sân cầu để tạ thánh, rồi tất cả chạy ra sông Cầu tắm, kết thúc ngày hội vật cầu.

Cũng như một số lễ hội dân gian truyền thống khác, hội cướp cầu nước ở làng Vân là một lễ hội cổ truyền của cư dân có nền nông nghiệp định canh. Hội đã mang nhiều yếu tố phồn thực, rèn luyện sức khoẻ, thỏa mãn tâm linh và nhu cầu vui chơi giải trí của người lao động.

Đền Chính là một công trình kiến trúc tiêu biểu có giá trị nhiều mặt, đã được Nhà nước xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật theo Quyết định số 34/QĐ/BT, ngày 09/01/1990. Ngôi đền được nhân dân làng Vân thờ từ đời này qua đời khác với lòng ngưỡng vọng, tôn kính bởi đó là nơi thờ đức Thánh Tam Giang, các bậc thánh hiền, những người đã có nhiều công lao với dân, với nước, đó là nơi linh thiêng, nơi sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của cả cộng đồng làng xã.

Lễ hội đền Vân được tổ chức vào các ngày 18 và ngày 22 tháng 4 (âm lịch), cùng với lễ hội cổ truyền được tổ chức tại cụm di tích Thổ Hà đã tạo ra được một sắc thái cổ kính của vùng quê Vân Hà.

Yên Viên là tên chữ của làng Vân, xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, làng trải dài hơn 1km dọc theo Bắc sông Cầu, đối diện với làng Đại Lâm bên kia bờ Nam sông Cầu, thuộc huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

Yên Viên là một làng cổ, đến thời Lê đã là lỵ sở của huyện Yên Việt, sau đó là của phủ Thiên Phúc. Một thương cảng khá sầm uất với đồ gốm và rượu ngon nổi tiếng tới ngày nay. Theo Đại Nam nhất thống chí: “Cùng với các trung tâm thương mại cổ khác: phố chợ Vạn Phúc, Yên Viên, Dĩnh Kế, Bát Tràng, thuyền bè tụ họp, người buôn bán qua lại, cũng là đất đế đô…”, hay “Chợ Yên Viên nấu rượu trắng ngon có tiếng”.

Khuê Văn


Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site