08:22 | 13/09/2013

Văn hóa đọc của người Việt xưa và nay

(LV) - Có hay không văn hóa đọc ở Việt Nam? Đó thật sự là một câu hỏi lớn.

>>> Thư viện công cộng - Trung tâm thông tin thân thiện của cộng đồng

>>> Văn hóa đọc cho đồng bào dân tộc thiểu số 

Nếu nói “người Việt Nam chưa có văn hóa đọc” thì e rằng chưa thấu đáo, chưa thỏa đáng. Ngay từ thủa hồng hoang khi con người biết vượt qua bản năng để tiếp cận với hiểu biết, nhận thức, con người đã hình thành khả năng đọc của mình. Những kiến thức đọc được, học từ thiên nhiên và con người đã được người xưa mã hóa vào chu trình sản xuất, vào nghi thức vòng đời, vào vật thiêng, kiêng kị và sủng ái ngưỡng mộ. Trước khi có chữ viết, con người đã biết đọc qua những nét chạm khắc, tô vẽ trên đá, trên gỗ, những hoa văn trên thổ cẩm trong không gian sống và trên trang phục, trang sức. Có thể nói, văn hóa đọc được hình thành sớm hơn cả sự hình thành và du nhập chữ viết. Sự đọc đó gắn liền với tư duy nhận biết và hình thành theo quá trình nhận thức của con người.

Chữ viết ra đời là bước tiến kỳ diệu của con người. Đó là khâu đột phát có tính cách mạng của văn hóa đọc. Từ đây, văn hóa đọc thật sự trở thành vũ khí lợi hại của nhận thức, mở ra kỷ nguyên truyền thông tin tri thức và kinh nghiệm sống trên phạm vi rộng và xuyên thời gian. Cùng với những ký tự của chữ viết, văn hóa đọc đã có những bước tiến khổng lồ trong việc truyền bá, tiếp thu và dung nạp tri thức của loài người. Lịch sử văn hóa đọc của Việt Nam không thể nằm ngoài vùng phủ sóng của văn hóa đọc toàn nhân loại.

Kho tàng bia ký, mộc bản, sách cổ Việt Nam với những hiện vật có từ trên dưới ngàn năm tuổi đến vài trăm năm tuổi (trước khi có chữ quốc ngữ bây giờ) là rất khổng lồ. Điều đó chứng tỏ, văn hóa đọc Việt Nam trong quá khứ đã có nhiều nét tương đồng với văn hóa đọc của các nền văn minh lớn tầm châu lục và nổi trội so với khu vực.

Trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, cùng với sự phát triển vũ bão của truyền thông đa phương tiện có người cho rằng văn hóa đọc đang chấp nhận những bước lùi định mệnh và không thể tránh khỏi. Đó chỉ là tiện tượng, còn bản chất thì sao? Văn hóa đọc đang song hành cùng với cuộc cách mạng công nghệ thông tin và đang tham gia đời sống của mọi hệ thống truyền thông đa phương tiện.

50 năm trước các nhà xuất bản ở nước ta không nhiều, các cơ quan báo chí cũng không tới mức đáng kể. Số lượng xuất bản phẩm, tạm gọi là sản phẩm văn hóa đọc ra đời hàng năm có thể cân đong đo đếm được dễ dàng. Một tờ báo, một cuốn sách có thể dùng chung cho nhiều người đọc (bất kể trình độ, lứa tuổi, ngành nghề). Ngày ấy, nếu là thanh thiếu niên biết chữ ai cũng đã đọc “Ruồi trâu”, “Thép đã tôi thế đấy”, “Sống như anh”, “Người mẹ cầm súng”. Hầu như cả nước biết đến thơ Tố Hữu. Thậm chí có đến hơn nửa đất nước thuộc thơ Tố Hữu. Thử hỏi, mỗi năm thời ấy ta dịch và ấn hành được bao nhiêu cuốn sách nước ngoài? Thử hỏi thời ấy mỗi năm xuất bản được bao nhiêu cuốn sách của các tác giả trong nước? Thử hỏi cái thời “hoàng kim” của văn hóa đọc Việt ấy dung lượng tiếp nhận thông tin tri thức thông qua văn hóa đọc được là bao? Thay vào đó xã hội phải có một đội ngũ truyền thông trực tiếp bằng miệng rất khổng lồ. Họ là những báo cáo viên, tuyên truyền viên, cán bộ tuyên huấn đi về mọi cơ sở, đơn vị để phổ biến theo hình thức hội trường.

Hầu như mỗi người cán bộ, đảng viên thời ấy cũng đồng thời là người nói chuyện thời sự, truyền đạt những vấn đề cần biết trong cuộc sống tới người dân. Nếu như vậy thì đừng nên coi đó là thời vàng son của văn hóa đọc Việt mà phải xem đó là thời khốn khó, túng thiếu, bức bách của văn hóa đọc do những căn nguyên của lịch sử và hoàn cảnh để lại. Cái thời ấy nhiều người cùng đọc một tờ báo, một cuốn sách nhưng khốn nỗi có nhiều báo, nhiều sách đâu để cho một người đọc. Mà nếu như có nhiều ấn phẩm thì sức ép chiến tranh và nghèo đói cũng hủy diệt biết bao sức sống của văn hóa đọc của thời ấy.

Thế kỷ XXI là thiên đường của sản phẩm văn hóa đọc. Chưa bao giờ chúng ta lại được chứng kiến sự bùng nổ của các cơ quan thông tin truyền thông với dung lượng sản phẩm văn hóa đọc khổng lồ như vậy ở nước ta. Với gần một nghìn cơ quan báo chí, nhà xuất bản và các đơn vị tương đương có cùng chức năng mỗi năm cho ra đời hàng chục tỷ trang in. Đó là chưa kể cổng thông tin điện tử của các cơ quan trung ương, địa phương, các tài liệu nội bộ, các nội dung quảng bá, tiếp thị dưới dạng sản phẩm văn hóa đọc phát hành dày đặc như thác đổ tới người dân và các đơn vị tổ chức cơ sở.

Đất nước có khoảng 1/3 dân số đang theo học dưới các hình thức khác nhau mà mỗi người học một năm sử dụng ít nhất từ 3 - 5 sản phẩm đọc thì đó là một khối lượng nhu cầu đọc rất khó có thể hình dung nổi độ lớn của nó. Còn những loại sản phẩm đọc khá thịnh hành hiện nay là thơ của các tác giả thơ tầm câu lạc bộ, hồi ký của các tướng lĩnh sĩ quan quân đội và người có công, lịch sử Đảng bộ, chính quyền, đoàn thể các cấp (nhất là cấp phường, xã) xuất bản rất lớn và rất có bạn đọc nhất là người trong cuộc và người có liên quan. Gia phả tộc phả ngày nay cũng là sản phẩm đọc rất được chú ý cũng đang nở rộ trong giới người cao tuổi.

Hệ thống thư viện và phát hành báo chí hiện nay chỉ là phần nổi của “tảng băng chìm” sản phẩm văn hóa đọc và bạn đọc của nó. Một cuộc điều tra gần đây ở Tây Nguyên của Trung ương Đoàn đã cho thấy 38% bạn trẻ trong vùng thường xuyên đọc sách báo hàng tuần. Cách đây không lâu, Ủy ban Dân tộc Chính phủ đi kiểm tra văn hóa đọc vùng các xã đặc biệt khó khăn ở miền Tây tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa cho biết sách báo ấn phẩm theo chương trình mục tiêu quốc gia được bà con đón đọc ở 51-63% số hộ gia đình tần xuất/lần trong tháng. Trong đó, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Hội người cao tuổi làm nòng cốt phát huy văn hóa đọc trong các sinh hoạt định kỳ và cho hội viên mượn sách báo tài liệu đọc tại nhà.

Ngô Quang Hưng

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site