08:06 | 14/02/2017

Tín ngưỡng thờ Mẫu trong văn hóa Việt

(LV) - Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vừa được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là niềm vui, tự hào của người Việt Nam, đồng thời cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị loại hình di sản này.

>>> Chàng trai cháy hết mình với tình yêu di sản 

Tín ngưỡng thờ Mẫu trong văn hóa tâm linh người Việt

Thực hành cơ bản của Tín ngưỡng thờ Mẫu bao gồm các lễ cúng, lên đồng, hát văn và lễ hội. Các thực hành thể hiện những yếu tố văn hóa truyền thống như trang phục, âm nhạc, múa, diễn xướng dân gian mang đậm bản sắc văn hóa Việt, được sáng tạo, phát triển, lưu truyền qua các thế hệ hàng trăm năm.

Tín ngưỡng thờ Mẫu xuất hiện từ rất sớm và trường tồn cùng chiều dài lịch sử của dân tộc. Chính vì vậy, loại hình tín ngưỡng này có một vai trò nhất định trong tâm thức của người dân đất Việt.

Tín ngưỡng thờ Mẫu là một tín ngưỡng dân gian thuần Việt, đã có lịch sử từ rất lâu
Tín ngưỡng thờ Mẫu là một tín ngưỡng dân gian thuần Việt, đã có lịch sử từ rất lâu. Ảnh: Minh Đức

Theo GS. Ngô Đức Thịnh (Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia), tín ngưỡng thờ Mẫu (đạo Mẫu) có nhiều điểm rất hay và tiến bộ. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, chủ nghĩa yêu nước của người Việt đã được tâm linh hóa, tín ngưỡng hóa khi hầu hết các vị thần mà tín ngưỡng thờ Mẫu tôn thờ là những nhân vật có công với nước được thần thánh hóa. “Điều đó cho thấy tín ngưỡng thờ Mẫu gắn liền với cội nguồn dân tộc, thể hiện rõ tinh thần yêu nước của người Việt. Ngay từ rất sớm, người Việt cũng đã ý thức được vấn đề hòa nhập văn hóa, không phân biệt dân tộc vì có nhiều nhân vật được phụng thờ là người dân tộc thiểu số”.

Trong đời sống văn hóa, chính trị - xã hội Tín ngưỡng thờ Mẫu đóng vai trò quan trọng trong việc dung nạp các tín ngưỡng, tôn giáo khác ở Việt Nam. Góp phần trong truyền thống hòa đồng các tôn giáo, tín ngưỡng: Thánh, Thần, Phật,…đều phù hộ độ trì cho con người. Tín ngưỡng thờ Mẫu với tư cách là một tín ngưỡng bản địa, còn có sự ảnh hưởng ngược lại đối với tôn giáo ngoại nhập như Phật giáo, Công giáo,…

Tín ngưỡng thờ Mẫu còn có vai trò là liên kết tinh thần giữa những người có cùng một niềm tin vào các “Mẫu”, người ta có thể liên kết với nhau đôi lúc rất chặt chẽ trên nhiều phương diện ngay cả khi họ không cùng ý thức chính trị. Sự cố kết ấy được nâng lên nhờ sự “linh thiêng” của các “Mẫu” và các thần trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Tổ chức tốt các sinh hoạt tín ngưỡng thờ Mẫu ở các vùng miền, các địa phương sẽ làm tăng cường tình đoàn kết, cảm thông lẫn nhau một cách sâu sắc hơn giữa các thành phần và các tầng lớp khác nhau trong xã hội.

Những giá trị văn hóa của Tín ngưỡng thờ Mẫu cũng được xem là có vai trò, vị trí vô cùng quan trọng trong sinh hoạt tín ngưỡng, nếu gạt bỏ những tiêu cực thì tín ngưỡng thờ Mẫu đã góp phần đáng kể cho bản sắc văn hóa Việt Nam: Từ truyền thuyết, văn chầu, trang phục trong điện thần đều là nét độc đáo về văn hóa, nghệ thuật. Ngoài ra, bên cạnh hát chầu văn theo nhạc điệu còn có múa đồng. Đó là những di sản văn hóa dân tộc rất quý giá cần được đánh giá đúng mực, cần bảo tồn và phát triển.

Trong đời sống tinh thần và đạo đức truyền thống

Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, cái đẹp của lễ hội là đề cao và khuyến khích chính những phẩm chất tốt đẹp của cộng đồng được thể hiện qua các nhân vật được cử lễ. Các hình tượng nhân vật trong tín ngưỡng thờ Mẫu thực chất là tinh hoa và thể hiện khát vọng của cộng đồng tích tụ lại trong đấy mà thôi.

Tín ngưỡng thờ Mẫu còn là nơi gửi gắm niềm tin, hy vọng, là chỗ dựa tâm linh cho một bộ phận dân cư khi họ tin và đi theo thứ tín ngưỡng này. Ngoài ra, lễ hội trong tín ngưỡng thờ Mẫu còn mang tính thiêng liêng, phản ánh tình cảm, sự ngưỡng mộ về vai trò của người mẹ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong sinh hoạt của tín ngưỡng thờ Mẫu đã giúp liên kết mọi người, thậm chí vượt ra khỏi giới hạn của tư tưởng định kiến tôn giáo hoặc sự cục bộ địa phương để cùng hướng về một đối tượng linh thiêng, với một lễ hội thống nhất. Nó còn phát khởi mối thiện tâm trong mỗi con người trong các mối quan hệ xã hội.

Tín ngưỡng thờ Mẫu gửi gắm niềm tin, hy vọng cho một bộ phận dân cư
Tín ngưỡng thờ Mẫu gửi gắm niềm tin, hy vọng cho một bộ phận dân cư.

Biểu tượng của thánh Mẫu được thờ bao giờ cũng mang một ý chí kiên cường, sức mạnh tổng hợp để chiến thắng giặc ngoại xâm, thiên tai nhằm xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Đây chính là nét đẹp truyền thống của người Việt Nam. Vai trò và ảnh hưởng của tín ngưỡng thờ Mẫu còn được thể hiện qua cách ứng xử, tấm lòng, tâm hồn thật đẹp của các nhân vật được tôn thờ, nhất là những cái đẹp của người phụ nữ Việt Nam là một biểu tượng cần được đề cao và luôn ghi nhớ.

Và tín ngưỡng thờ Mẫu ở đồng bằng Bắc bộ là một loại hình tín ngưỡng dân gian gắn liền với tập tục, truyền thống văn hóa đạo đức của người Việt Nam.

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trước xu thế thương mại hóa

Ông Phạm Sanh Châu - Đặc Phái viên của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về các vấn đề UNESCO: “Bản thân tôi cũng hết sức lo ngại sự biến tướng của thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ sau khi được UNESCO vinh danh. Nhiều người sẽ lạm dụng điều này để mở phủ, lên đồng với lý do đây là di sản được UNESCO công nhận và coi đây như một “bảo hiểm” để cho rằng việc làm này là đúng. Từ đó sẽ có xảy ra việc không phân biệt được đâu là giá trị thật và giá trị giả”.

Đoàn Việt Nam tại phiên họp của UNESCO xét vinh danh
            Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ trở thành Di sản
            văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ngày 1/12/2016
Đoàn Việt Nam tại phiên họp của UNESCO xét vinh danh Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ngày 1/12/2016.

Bà Phùng Vương Khánh Yến - Ths Văn hóa học, nghiên cứu viên tại Trung tâm nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa Việt Nam, vừa là nhà nghiên cứu, chủ thể thực hành tín ngưỡng 10 năm chia sẻ: Thương mại hóa tâm linh là một điều tối kị. Bởi đó là thương mại hóa đức tin, đánh đồng đức tin với mặt hàng kịnh tế. Khi tính thương mại hóa càng cao thì đức tin càng giảm xuống và tính thiêng biến mất. Mà nếu tính thiêng ấy mất đi thì coi như linh hồn của Đạo Mẫu không còn tồn tại. Do đó để tránh thương mại hóa tâm linh mỗi cá nhân, chủ thể thực hành tín ngưỡng phải có ý thức bảo vệ tính thiêng, không thiên về yếu tố kinh tế trong việc mua sắm đồ lễ, phát lộc, đồ mã…

Thêm nữa, cần có sự hợp tác với các Thanh đồng, Thầy đồng trong công tác định hướng nhận thức tâm linh với cộng đồng thực hành tín ngưỡng. Đồng thời rà soát lại hành lang pháp lý của nhà nước trong công tác quản lý và đấy mạnh tuyên truyền vê tín ngưỡng thờ mẫu.

Xung quanh vấn đề bảo tồn loại hình di sản độc đáo này, ngoài những giải pháp được hầu hết các nhà nghiên cứu, chủ thể thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu đưa ra như: Thực hiện tuyên truyền mạnh mẽ để người dân có thể hiểu đúng bản chất, giá trị của tín ngưỡng, có những hình thức khuyến khích các thanh đồng trong việc “giữ lửa” và thực hiện sứ mệnh trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, quảng bá hình ảnh tín ngưỡng thờ Mẫu đến với du khách trong nước và quốc tế một cách bài bản hơn.

Thái An

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site