08:19 | 13/02/2017

Hội Trò Trám - Điểm hội tụ văn hóa Trung du

(LV) - Hàng năm vào dịp nông nhàn xuân thu nhị kỳ, các làng quê Việt đều có nhiều hình thức tổ chức hội làng với những trò chơi, trò diễn dân gian độc đáo. Vùng Phong Châu có hội Trò Trám ở làng Kẻ Giáp, huyện Lâm Thao mang đậm nét văn hóa Trung du Bắc Bộ.

>>> Ca trù: Sức sống bền bỉ trong lòng Hà Nội 

Bao trùm lễ hội là không gian diễn xướng các trò, tích tuồng sinh hoạt văn hóa cộng đồng của cư dân nông nghiệp cầu may, cầu mùa. Hội Trò Trám chia ra ba phần: Lấy giờ mở hội, lễ tục rước bông thóc và trò mừng hội, vui hội.

Tín ngưỡng phồn thực cổ xưa

Hội Trò Trám mở vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, nhưng ngay trong đêm 11 đã tổ chức nghi thức lấy giờ khai hội mang tính phồn thực rất lạ. Đêm ấy một cụ cao niên cùng hơn chục nam thanh nữ tú năm qua không mắc tang, gióng trống khua chiêng từ điểm mở hội Trò Trám đi ra miếu trò hành lễ lấy giờ mở hội.

Vào lúc nửa đêm, giờ tý canh ba, bậc cao niên thắp hương khấn vái. Đợi khi gà làng cất tiếng gáy đầu tiên là thanh niên nam nữ đánh trống, gõ chiêng báo hiệu lễ lấy giờ mở hội bắt đầu bằng nghi lễ phồn thực.

Cặp vợ chồng thực hiện nghi thức Linh tinh tình phộc
Cặp vợ chồng thực hiện nghi thức Linh tinh tình phộc. Ảnh: Trung Kiên

Cụ già mở hòm lấy ra cái dùi trống dáng hình dương vật và cái mu rùa dáng dấp âm vật giao cho một nam, một nữ cầm cái đứng trước ban thờ.

Cụ già xướng lời: “Bên ấy có nứng cùng chăng, bên này lủng lẳng như giằng cối xay. Linh tinh tình phộc”. Nam nữ cầm cái xích lại gần chạm dùi vào mu liên tiếp ba lần. Mọi người hân hoan khua chiêng, gõ trống vòng quanh miếu ba lần rồi kéo nhau ra nơi mở hội hát xoan, hát ghẹo, hát ví với nhau tình tứ cho tới sáng.

Cụ thủ từ ca văn tế trước khi trao nõ, nường cho cặp vợ chồng thực hiện nghi thức Linh tinh tình phộc
Cụ thủ từ ca văn tế trước khi trao nõ, nường cho cặp vợ chồng thực hiện nghi thức Linh tinh tình phộc.

Sáng sớm dân làng tổ chức lễ rước bông cơm trái lúa. Một khóm lúa sai bông trĩu hạt buộc vào ngọn cây mía gọi là lúa thần. Chủ tế ôm bông lúa thần có lọng che đi đầu. Theo sau là cờ trống, phường bát âm cùng trẻ già trai gái khắp làng về hội. Đoàn rước đến miếu trò, chủ tế gióng ba hồi trống gọi trò về hội trám trong tiếng reo hò của muôn dân dự hội.

Các trò diễn say đắm và sảng khoái lòng người

Phần ra trò bà con gọi là diễn xướng Tứ dân của hàng chục trai tráng trong làng. Một nửa số trai trẻ ấy vào độ tuổi “đương xoan” đóng vai nữ giới để kết đôi khi hát. Nghe cất tiếng trống hội phường hò kéo nhau ra ngoài miếu trò vừa đi vừa diễn trò. Phường trò có người phát loa, người cầm chữ, người gẩy đàn, người đi cày, người đi cấy, người đi câu, người thợ xẻ, người dệt vải, người đi bán, người đánh cờ, người học trò, người cụ đồ... Ngoài ra còn có thêm các vai diễn trò bắt ếch, bắt lươn, hàng vịt, thợ cạo, mua xuân, bán xuân...

Diễn xướng Tứ dân chi nghiệp do nông dân ở Tứ Xã
            biểu diễn, mang lại tiếng cười sảng khoái cho người xem
Diễn xướng Tứ dân chi nghiệp do nông dân ở Tứ Xã biểu diễn, mang lại tiếng cười sảng khoái cho người xem.

Tham gia trò diễn từ hóa trang đến đạo cụ, lời hát đều được thể hiện theo phong cách hài ước ngoa ngữ. Cái loa bằng cái đó đơm cá, cần đàn bằng giằng xay lúa, cái mẹt làm bầu đàn, giấy thường làm dây đàn, cần câu bằng cây sào, con trâu do hai người đóng tàu cau làm đuôi, bu gà làm đầu, trùm chăn làm bụng trâu...

Trò trám cái hay ở lời đối đáp lột tả nghề nghiệp việc làm nông tang canh cửi và mối quan hệ xã hội nhưng tính phồn thực vẫn nổi trội:“Phường phương... phường phương... trắng phềnh... phều phào.../ Làm trai tậu ruộng ba bờ/ Mỗi người một cái không nhờ đến ai...”. Hoặc như: “Phường ta chẳng thiếu chi người/ Yêu nhau chớ để vật nài chi lâu.../ Mua xuân kẻo nữa xuân đi/ Nay lần mai nữa còn gì là xuân...”

Phần vui nhộn hài hước là đặc trưng nổi trội của hội làng Trám. Anh đẩy đàn co kéo chị bán xuân. Chị thợ cấy đong đưa câu hát bà già như ruộng đỉnh gò, dạng háng con gái ruộng to đất mềm. Cô thợ cấy ghẹo anh học trò, còn cụ đồ sẩm sờ cô dệt vải. Con trâu đực chòng ghẹo các cô thợ cấy. Người đi câu buông cần nhử nhử các cô gái. Các đàn anh thợ xẻ vừa đi vừa cưa kéo gái làng xem hội. Các trò diễn cứ thiên biến vạn hóa giữa người diễn, người xem xô đẩy chen lấn, níu áo vịn vai tả tơi như người vui hội.

Phần ra trò kết thúc vào lúc hai người bên nữ bên nam cầm phách tre vừa hát vừa gõ nhịp theo điệu đánh đàn mồm của bên nam bên giả nữ để mừng hội, mừng làng, mừng phường. Tiếp đó là bài vè kết hội, lời kết có câu hát “Cuộc đời vất vả sớm hôm/ Đi xem Trò Trám đủ ôm miệng cười”.

Hội Trò Trám là sự kết hợp tài tình giữa lễ và hội, giữa tục và thanh, giữa phồn thực và tao nhã, giữa mua vui với tín ngưỡng, giữa trang nghiêm tôn kính với sự hài hước vui nhộn. Đó là một hình thức hội làng thanh bình dân dã, không sát sinh gia súc, không bạo lực gươm đao, không tế thần thái quá mà vẫn hàm chứa những giá trị nhân văn, bản địa, thuần nông, thuần Việt.

Với hội Trò Trám, người dân vùng đất Trung du muốn gửi gắm vào đó mọi sinh hoạt của lễ nghi nông nghiệp cầu phúc, cầu mùa, đề cao giá trị phồn thực vạn vật sinh sôi, giao hòa âm dương trời đất. Đây là một dấu son đậm nét của sự hội tụ văn hóa đất Tổ, một vùng đất hào hoa địa linh nhân kiệt.

Trúc Thanh

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Ý kiến độc giả

Sự kiện nào được quan tâm nhiều nhất?

  •   Khai trương Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam
  •   Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
  •   Bầu chọn Vinh Hạ Long là kì quan thiên nhiên thế giới
  •   Việt Nam vận động đăng cai ASIAD 18
  •   Bầu chọn Quốc hoa Việt Nam
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site