00:06 | 18/05/2020

Phôi pha văn hóa “cái đình”

(LV) - Thừa Thiên - Huế ngoài di sản được UNESCO vinh danh còn rất nhiều chùa chiền, đền miếu, phủ đệ và đình làng thuộc diện di sản văn hóa quý báu cần được gìn giữ.

Cái khó “bó” cái khôn

Theo sách “Đại Nam Thực Lục” thì năm 1570 Chúa Tiên Nguyễn Hoàng được vua Lê cho kiêm lãnh hai xứ Thuận Hóa - Quảng Nam. Với tài năng thao lược, đức độ và thuật dụng nhân thông minh, Chúa đã tạo lập nên miền đất Phú Xuân - Thuận Hóa phồn thịnh, thái bình. Theo Lê Quý Đôn trong sách “Phủ Biên Tạp Lục” đến năm 1776 xứ Thuận Hóa có 2 phủ 8 huyện 1 châu. Trên đường Nam tiến đến đất Thừa Thiên - Huế, những người di dân đã đến khai canh, khai khẩn và lập làng, lập họ rất hoàn chỉnh (1558 - 1802). Trên bước đường thành lập thủ phủ đàng trong, Huế có những bước phát triển lớn trên vùng đất nông nghiệp. Ấn tượng đó thể hiện trong lòng những ngôi đình làng cổ kính.

 

Đình làng Phú Xuân, di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia cũng bị người dân lấn chiếm
Đình làng Phú Xuân, di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia cũng bị người dân lấn chiếm.

Chịu ảnh hưởng từ văn hóa lâu đời của vùng đồng bằng Bắc bộ, kết cấu và quy mô xây dựng các ngôi đình làng được bố trí gồm có một toà đại đình, sân đình, cổng đình, trụ biểu… được liên kết với nhau theo một trục dọc gọi là “trung đạo”. Trong phạm vi nội thành của thành phố Huế có tuổi đời cao nhất và đẹp nhất là các đình làng Kim Long, Phú Xuân, Vỹ Dạ, Thế Lại, Bao Vinh, An Cựu… Tuy nhiên những ngôi đình làng luống tuổi đời và xiêu xế ấy hiện nay đều đang xuống cấp trầm trọng. Thời tiết, khí hậu khắc nghiệt của Thừa Thiên- Huế đã tác động trực tiếp đến vật liệu xây dựng (nhiều nhất là gỗ) đã trải qua 4 - 5 thế kỷ, làm chúng bị mục ruỗng, mối mọt.

Bên cạnh đó, việc gia tăng dân số, di dân nhập cư, tốc độ đô thị hóa khiến con người xâm hại đến di tích cũng có tác động không nhỏ. Đình làng Thế Lại Thượng dù được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận Di tích Quốc gia năm 1999, nổi tiếng với kiến trúc cổ ba gian hai chái, mái ngói âm dương độc đáo; tuy nhiên, nó vẫn bị sử dụng tạm thời làm trường tiểu học Phú Hiệp. Đình làng Kim Long ở Huế tự nhiên trở thành nơi họp chợ suốt mấy chục năm; thậm chí ngay trong khu vực sân đình người ta còn xây thêm một cái đình chợ thật lớn. Với đình làng Xuân Dương (đường Chi Lăng, phường Phú Hậu) kiến trúc một gian hai chái thì cái mái ngói đã đổ sụp từ lâu hiện được lợp tạm bằng tôn; khuôn viên thì bị nhiều hộ dân lấn chiếm dần dần. Đình làng An Cựu (đường An Dương Vương) cũng bị dột nát vì mái ngói xuống cấp trầm trọng; nhà rường gỗ không được sửa chữa đang mục ruỗng. Số phận có phần may mắn hơn là ngôi đình làng Vỹ Dạ đã được xây mới kiên cố; tuy nhiên hình thức và kết cấu thay đổi khác lạ hoàn toàn; lại nằm “lọt thỏm” giữa bốn bề nhà dân cao ngất ngưỡng..

Hầu hết các bô lão của các ngôi “làng trong phố” mà chúng tôi đến khảo sát đều cho biết đình làng xuống cấp là do không có “kinh phí” tu sửa. Trước đây, mỗi làng đều có một khoảnh ruộng công, hàng năm cho thuê lấy lợi nhuận để cúng tế và tu sửa đình; nhưng sau này không còn ruộng công nữa. Một nguyên nhân quan trọng khác, đó là sự dịch chuyển từ cơ chế “làng” sang đô thị đã làm cho thiết chế văn hóa các làng xã nhạt phai, dần dần mất đi.

Từ năm 2007, theo khảo sát ban đầu của Bảo tàng Cách mạng Thừa Thiên - Huế tại 25 phường, xã trong thành phố Huế vẫn còn ít nhất 53 ngôi đình làng. Đáng tiếc các ngôi đình ấy hàng năm nhiều lắm cũng chỉ còn khoảng 1/3 có tổ chức cúng tế “xuân thu nhị kỳ”; số còn lại, chỉ cúng tế mỗi năm một kỳ chiếu lệ.

 

Đình làng Kim Long ở Huế từng làm nơi họp chợ suốt mấy chục năm
Đình làng Kim Long ở Huế từng làm nơi họp chợ suốt mấy chục năm.

Còn chút gì để nhớ…

Tính đến 2007, Thừa Thiên - Huế có 156 di tích được xếp hạng, trong đó có 2 di tích cấp Quốc gia đặc biệt, 87 di tích cấp quốc gia và 69 di tích cấp tỉnh. Đây là một trong những địa phương có nhiều di tích nhất cả nước. Tuy nhiên, qua thống kê, trên địa bàn hiện có khoảng 83 di tích ngoài quần thể di tích Cố đô Huế trong tình trạng xuống cấp và cần được tu bổ. Ông Cao Huy Hùng - Giám đốc Bảo tàng lịch sử Thừa Thiên Huế cho biết: “Thành phố Huế phải đưa vào lộ trình xây dựng kế hoạch hằng năm, phải ưu tiên đưa những di tích có nguy cơ sụp đổ vào kế hoạch tu sửa lúc nào, khi nào? Về phương pháp làm, nhà nước phải có một phần đầu tư và phải phát động được hình thức xã hội hóa các tổ chức và cá nhân”.

Đang lo chống sự xâm hại di tích thì người dân lại phải đối mặt với tệ nạn ăn trộm cổ vật; hơn ai hết kẻ xấu biết rõ trong đình làng có những cổ vật giá trị! Đáng báo động đã xảy ra các vụ mất trộm cổ vật hoặc những đồ tự khí, hương hỏa quý giá. Khổ nỗi, đặc trưng của các đình làng là chốn thờ tự linh thiêng, ở xa khu dân cư nên rất vắng vẻ, hẻo lánh. Mỗi đình làng thường có một người làm “thủ từ” lo việc hương khói, vệ sinh; mà lại là người cao tuổi, vì vậy kẻ xấu dễ manh động! Gần đây tại đình làng Xuân Hòa nằm bên bờ sông Hương (số 86 Nguyễn Phúc Nguyên) vào ngày 30/11/2019, người thủ từ phát hiện 10 bức liễn quý bằng gỗ treo trong đình đã bị kẻ gian lấy mất. Theo Tiến sĩ Trần Đình Hằng, Trưởng Phân viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia tại Thừa Thiên - Huế: Khó khăn hiện nay là ngành văn hóa chưa thể thống kê đánh giá và có phương án bảo tồn, bảo quản phù hợp đối với các cổ vật, đồ tự khí, hương hỏa, tam bảo. Việc giữ gìn chúng hoàn toàn tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện của mỗi làng

Xét cho cùng thời gian rồi sẽ làm nhạt phai sắc màu sơn son thếp vàng rực rỡ và những nét chạm khắc tinh xảo. Sinh hoạt văn hóa cộng đồng truyền thống dần dần không còn tổ chức tại đình làng nữa sau khi đã trải qua biết bao biến thiên “vật đổi sao dời”. Giờ đây các ngôi đình làng chỉ còn là “chứng nhân” chứng kiến bao sự đổi thay của cuộc đời thịnh- suy; tuy nhiên, dù có xuống cấp, hư hỏng, hay điêu tàn thế nào chăng nữa thì vẫn cần gìn giữ cho các thế hệ mai sau còn chút gì…để nhớ về quê cha đất tổ.

Vũ Hào

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Chọn người tài - đức để phát triển đất nước/ Sặc sỡ trang phục Hà Nhì Hoa
95 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2020)Tính chiến đấu của Báo chíCách mạng Việt Nam và bản lĩnh,trách nhiệm người làm báo
Du lịch Thủ đô thay đổi để thích ứng
Văn hóa - " sức mạnh mềm nâng các tính cạnh tranh của điện ảnh Việt"/ Đặc sắc Tết hoa của dân tộc Cống
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site