Đến “Làng” trải nghiệm với Tết mừng tiếng sấm của một trong những cộng đồng dân tộc ít người nhất Việt Nam

(LVH) - Tiếp nối các hoạt động của giới thiệu "Truyền thống văn hóa gia đình các dân tộc vùng Bắc Trung Bộ", chiều ngày 25/6/2016, Tết mừng tiếng sấm của một trong những cộng đồng dân tộc ít người nhất Việt Nam, dân tộc Ơ - Đu (Nghệ An) đã được tái hiện tại không gian làng dân tộc Ơ Đu, Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam. Tái hiện một lễ hội độc đáo này tại “Ngôi nhà chung” của chính chủ thể văn hóa không chỉ để giới thiệu với du khách tham quan mà còn là hoạt động thiết thực góp phần tôn vinh và bảo tồn một phong tục riêng hiếm hoi đang có nguy cơ bị mai một.

Những lễ vật cúng trong 2 mâm lễ trong Tết mừng tiếng sấm của đồng bào Ơ Đu
do chính chủ thể tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam 

Ơ Đu là một trong 5 dân tộc ít người nhất của Việt Nam (Brâu, Rơ Măm, Pu Péo, Si La, Ơ Đu). Dân số của tộc người Ơ Đu chỉ khoảng hơn 376 người (theo kết quả điều tra dân số năm 2009 của Tổng cục thống kê). Trước đây, đồng bào Ơ Đu sống độc lập, ít giao du với các dân tộc bên ngoài, họ chủ yếu chỉ giao du với người Thái, Khơ Mú khi có nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa. Đồng bào có nền văn hóa đậm bản sắc dân tộc với ngôn ngữ, chữ viết, trang phục và những phong tục, tập quán riêng, độc đáo.

Tuy nhiên, do những biến cố trong lịch sử, sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường và sự thay đổi của môi trường, việc sống xen kẽ với các cộng đồng dân tộc khác, nhất là đồng bào dân tộc Thái, Khơ Mú nên phong tục người Ơ Đu bị mai một dần. Tết Mừng tiếng sấm là một trong những lễ hội độc đáo, ít ỏi. May mắn, vẫn còn được vài người già trong bản biết nói tiếng Ơ Đu còn lưu giữ trong trí nhớ và truyền dạy lại cho con cháu.

Vốn là cư dân nông nghiệp sống chủ yếu bằng nương rẫy và một phần ruộng nước nên đồng bào khá lệ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Các cơn mưa đem đến nguồn nước quý giá cho cây trồng. Đồng bào tính một năm mới bắt đầu bằng mốc nghe tiếng sấm đầu tiên, vào khoảng từ tháng 2 đến đầu tháng 4. Vì vậy, đây là một trong nghi lễ nông nghiệp quan trọng, độc đáo nhất của đồng bào.

Tết Mừng tiếng sấm còn được gọi là lễ cúng Tết Chăm Phtrong. Theo quan niệm của đồng bào, mọi việc quan trọng trong đời đều bắt đầu từ tiếng sấm đầu tiên. Nó báo hiệu một mùa gieo trồng mới bắt đầu và một nguồn năng lượng mới do thượng đế bạn tặng cho đồng bào Ơ Đu. Thông thường, Tết Chăm Phtrong của người Ơ Đu kéo dài từ 5 đến 7 ngày cho đến khi mọi thủ tục cúng lễ thần sấm trong bản làng hoàn tất thì ngày tết Chăm Phtrong mới kết thúc. Trong khuôn khổ giới thiệu một nét văn hóa độc đáo của người Ơ Đu tại “Ngôi nhà chung”, lễ cúng này được chủ thể giới thiệu thông qua những nghi thức quan trọng nhất.

Lễ vật được đồng bào chuẩn bị gồm, 1 con heo từ 15-20 kg được luộc chín; 1 con gà luộc; Mọc cá (món ăn của đồng bào Ơ Đu với hỗn hợp cá, bột gạo nếp, muối, sả, tiêu rừng gói trong lá chuối và hong chín trên bếp củi); cá nướng; Nhooc chuột (được làm từ thịt chuột đồng phơi khô cùng với rau rừng, hoa chuối, lá môn…); cơm lam; bánh chưng; rượu cần; rượu siêu (từ nếp rẫy và men lá cây rừng); rượu cẩm.. Những lễ vật được đồng bào đặt trên 2 chiếc mâm mây, đưa từ trên nhà sàn xuống dưới sân trước nhà sàn.

Sắp xếp và chuẩn bị 2 mâm lễ

Sau khi chọn giờ tốt (theo truyền thống là phải sau khi có tiếng sấm đầu tiên), thày cúng  đứng trước 2 mâm lễ để thực hiện những nghi thức cúng với sự chứng kiến của bà con dân tộc Ơ Đu và các cộng đồng tham gia các hoạt động tại “Làng” cùng du khách tham quan.

Thày cúng đọc lời khấn cầu thần sấm

Thày cúng đọc lời khấn cầu thần sấm đem đến nguồn nước cho bà con sinh sống và trồng trọt, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, con người khỏe mạnh và may mắn. Sau lời khấn, thày cúng tiến hành ăn một ít đồ ăn và uống một chút rượu trên mâm cúng kết thúc phần nghi lễ quan trọng.

Thày cúng thực hiện nghi thức ăn và uống vật phẩm cúng trên mâm lễ.

Phần hội được mở ra với âm thanh vui tươi, rộn ràng của nhạc cụ cồng chiêng, trống và những nhạc cụ được làm từ ống nứa. Chủ thể của lễ hội cùng với khách tham dự cùng thưởng thức lễ vật và nhảy múa theo những giai điệu truyền thống của người Ơ Đu.

Phần hội với sự giao lưu văn nghệ của chủ thể văn hóa và khách tham dự

Không khí vui tươi, gần gũi của lễ hội đã gắn kết các cộng đồng dân tộc và du khách trong tình bằng hữu anh em tại “Ngôi nhà chung”. Đây là lần đầu tiên, cộng đồng dân tộc Ơ Đu từ Nghệ An đến sinh sống và tổ chức hoạt động tại đây, giới thiệu một nghi lễ nông nghiệp độc đáo của mình. Du khách được trải nghiệm những nét văn hóa độc đáo của đồng bào Ơ Đu với nghi lễ nguyên sơ, nghệ thuật ẩm thực và diễn xướng truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc cuả đồng bào.

Một số hình ảnh khác:

 Diễn tấu nhạc cụ nứa

Cùng khách tham dự sử dụng loại nhạc cụ bằng nắp xoong nhôm

Khách tham dự thưởng thức rượu cần

Thu Loan